Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 156ο

Μόνο όποιος επισκεφθεί το Άγιον Όρος και μόνο όποιος θα μελετήσει τον άγιο Ισαάκ τον Σύρο θα μπορέσει ίσως να καταλάβει πόσο μεγάλη είναι η αρετή της υπομονής. Οι αγιορείτες πατέρες όταν κείρεται ένας μοναχός του δίνουν αυτή τη λακωνική, μα πλούσια ευχή: "Καλή υπομονή". Όταν συζητούν μεταξύ τους, διανθίζουν την απλουστάτη ομιλία τους με το σύνθημα: "Υπομονή, κάνε υπομονή". Όταν πίνουν νερό, σταυροκοπιούνται και εύχονται πάλι την προσφιλή τους ευχή. Ως και στα μουλάρια, τα απαραίτητα και συμπαθή ζώα, τα μεταφορικά και συγκοινωνιακά αυτά μέσα, όταν τα φορτώνουν οι αγιορείτες, τα προτρέπουν στην υπομονή. Λένε λ.χ. "κάνε υπομονή, Κίτσο", "κάνε υπομονή, Αράπη". 

"Όλες οι συμφορές και οι θλίψεις -γράφει ο άγιος Ισαάκ (λόγος 46, μστ')- που δεν μετέχουν στην υπομονή έχουν διπλά τα βασανιστήριά τους. Διότι η υπομονή του ανθρώπου αποβάλλει την πίκρα των συμφορών του, ενώ η μικροψυχία είναι η μητέρα της κολάσεως. Η υπομονή είναι μητέρα της παρηγορίας και κάποια δύναμις, η οποία έχει φυσικό της να γεννάται από την ευρυχωρία της καρδιάς. Αυτή την κάποια δύναμη είναι δυσχερές να τη βρει ο άνθρωπος στις θλίψεις του, έξω από το θείο εκείνο χάρισμα, που ευρίσκεται με την επίμονη καλλιέργεια της "ευχής", Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με και με την έκχυση των δακρύων". 

Την υπομονή σου την υπενθυμίζουν στο Άγιον Όρος όλα: οι πολύωρες ακολουθίες, οι ατελείωτες αγρυπνίες, το διακόνημα, το εργόχειρο, ο πόλεμος των δαιμόνων, οι δοκιμασίες από ανθρώπους, ο σταυρός της υπακοής, ο σταυρός της ασθενείας. Όλα συμβάλλουν στην αύξηση της πολύτιμης αυτής αρετής. Η υπομονή στον σταυρό της ασθενείας ήταν για τον πατέρα Γεράσιμο ο επιούσιος άρτος. 

Ιώβεια υπομονή έκανε ο ευλογημένος, χριστομίμητη υπομονή. "Η υπομονή των φτωχών σου δεν χάνεται μέχρι το τέλος". Το πλέον αξιοθαύμαστο γι' αυτόν ήταν ότι είχε συνδυάσει την υπομονή με τη δοξολογία προς τον ευεργέτη του Κύριο. Ευχαριστούσε τον Θεό γιατί θεωρούσε ευεργεσία την ασθένεια. "Δόξα σ' Εκείνον - γράφει σε μια επιστολή του - που προνοεί και για το μυρμήγκι". Ας δούμε πώς ο ίδιος περιγράφει αυτά τα βιώματα σε επιστολές του προς τον πατέρα Θεοδόσιο:

"Έξι- επτά ημέρες ακόμη και παύω τη σταφυλοθεραπεία και ούτω με τη βοήθεια του Θεού ελπίζω να αναλάβω τας απωλεσθείσας δυνάμεις μου και να κανονισθεί η λειτουργία της καρδίας, διότι υποφέρω απ' αυτήν ως καρδιακός που είμαι τώρα πολύ περισσότερον (Επιστολή 15ης Αυγούστου 1947).... Λοιπόν, όλαι αι ασθένειαι, που από τον περασμένον χειμώνα με έχουσιν επισκεφθεί, προέρχονται από αυτήν την δολοφόνον και ύπουλον υγρασίαν της Σπηλιάς, ήτις όλως ανεπαισθήτως έχει ποτίσει το ασθενές σώμα μου και σήμερον υποφέρω κυρίως από καρδίαν και περιβρογχικήν αδενίτιδα, την οποίαν είχον πάρει από την εποχή της ισπανικής γρίπης και είχεν επουλωθεί...."

"Αλλά αφού το επέτρεψεν ο Θεός δια τας αμαρτίας μου, ας είναι το άγιον όνομά Του ευλογημένον (επιστολή 26ης Οκτωβρίου 1947)". Γράφοντας σε έναν νεαρό θεολόγο για το νόημα των πειρασμών στη ζωή μας, λέει με πατερικό νου: ".... Ο Θεός ως Πανάγαθος αφήνει να μας προσβάλλωσιν οι πειρασμοί (ουχί πέραν των δυνάμεών μας) αποβλέπων εις την ωφέλειαν της ψυχής μας. Ας παρακαλούμε λοιπόν τον Κύριον να μας χαρίζει υπομονή εις τας θλίψεις και να μας ενιοχύει εις το να δυνάμεθα, ημείς τα αδύνατα όντα, να εκπληρώνομεν το πανάγιον αυτού θέλημα, το οποίον αείποτε αποβαίνει προς εξαγνισμόν των ψυχών μας....  "

"Έχοντες υπ' όψιν ότι κατά παραχώρησιν Θεού ούτοι οι πειρασμοί μας συμβαίνουν και ότι διά ψυχικήν μας ωφέλειαν ταύτα παραχωρούνται εις ημάς, δεν πρέπει να λυπούμεθα τοσούτον υπερμέτρως. Μάλιστα πρέπει να χαίρομεν αναλογιζόμενοι ότι ταύτα εξ' αγάπης του επουρανίου Πατρός μας επέρχονται προς ίασιν και τελείαν αποθεραπείαν των αρρώστων ψυχών μας. "Ἇρον τούς πειρασμούς καί οὐδείς ὁ σωζόμενος". Και ο απόστολος Ιάκωβος προτρέπων ημάς να χαιρώμεθα εις τους πειρασμούς, μας λέγει: "Πᾶσαν χαράν ἠγήσαθε, ἀδελφοί μου, ὅταν ποικίλοις πειρασμοῖς περιπέσητε" ".

Πονεμένος ο ίδιος και δοκιμασμένος "ὡς χρυσός ἐν τῷ χωνευτηρίῳ" της ασθενείας, μπορούσε να παρηγορεί και να ενισχύει και διά ζώσης φωνής και διά αλληλογραφίας. Σε μια επιστολή προς ένα πνευματικό τέκνο του στην Αθήνα γράφει: "Πολύ θα επεθύμουν να μάθω περί της ασθενείας της κόρης εκείνης, την οποίαν, ως θα ενθυμείσθε, είχομεν επισκεφθεί... Πολύ την μακαρίζω για το πάθημά της τούτο, αρκεί μόνο να κάμνει υπομονήν και ει δυνατόν μάλιστα, να δοξολογεί τον Θεόν διά τα τόσα αγαθά τα οποία της έχει ετοιμάσει". 

Λέγει ένας άγιος: "Όταν ασθενείς, να λες μακάριος αυτός που αξιώθηκε να δοκιμασθεί από τον Θεόν για την υγεία της ψυχής". Άλλος πάλι άγιος λέγει: "Δε χαίρεται ο Θεός σε άλλη αρετή τόσο, όσο όταν είναι κάποιος ασθενής και τον ευχαριστεί". Και ο άγιος Πέτρος ο Δαμασκηνός λέγει: "Οφείλουμε να ευχαριστούμε τον Θεό, διότι έδωσε την ασθένεια σαν ένα στεφάνι της υπομονής". Η εμπιστοσύνη στην πρόνοια του Θεού έχει γίνει βίωμα στον πατέρα Γεράσιμο. 

συνεχίζεται...

(Σύγχρονες αγιορείτικες μορφές, Γεράσιμος Μενάγιας)

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα! 

Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 49ο

Ο όσιος Ισαάκ ο Σύρος σημειώνει ότι οι αγωνιστές του καλού αγώνα πειράζονται, για να αυξήσουν τον πνευματικό πλούτο τους· οι αμελείς, για να φυλαχθούν απ΄ ό, τι τους βλάπτει· οι κοιμισμένοι, για να ξυπνήσουν· οι απομακρυσμένοι, για να πλησιάσουν στον Θεό· και ο φίλοι του Θεού, για να εισέλθουν στον άγιο οίκο Του με παρρησία. Αλλά στην πράξη δεν ωφελούνται όλοι από τις θλίψεις, διότι δεν τις αντιμετωπίζουν σωστά. Οι θλίψεις είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένες με την ελευθερία μας. Είναι μια ευκαιρία που μας δίνεται να αγωνισθούμε και να νικήσουμε. Αν την αρπάξουμε, βγαίνουμε κερδισμένοι κι παίρνουμε στεφάνι από τον αγωνοθέτη Κύριο. 

Να αναφέρουμε ένα παράδειγμα: Το 1879 οι επίσημες εκκλησιαστικές αρχές εξόρισαν τον όσιο αρχιμανδρίτη πατέρα Ευσέβιο Ματθόπουλο στην απομακρυσμένη Ιερά Μονή Παλαιοκαστρίτσας Κερκύρας. Παρόλο που η απόφαση της εξορίας του ήταν άδικη και ανακλήθηκε  το 1882, ο όσιος Γέροντας την είδε ως ευκαιρία που θα τον ωφελούσε πνευματικά και την αξιοποίησε με προσευχή, μελέτη του θείου λόγου, μελέτη του εαυτού του και σύντονη προσπάθεια. Την Αγία Γραφή "την κατέφαγε κυριολεκτικώς". Κυρίως μελετούσε το Ψαλτήρι. " Ὁ ἱερός ψαλτήρ ἀπετέλει ὄχι ἀπλῶς ἐντρύφημα, ἀλλά θεῖον ὁδηγόν του εἰς τἠν ζωήν τῆς προσευχῆς τἠν ὁποίαν ἐκεῖ διῆγε". 

Αντί να πικραθεί και να μελαγχολήσει, ένιωθε στο διάστημα της εξορίας του τόσο μεγάλη χαρά, που άλλοτε δεν είχε αισθανθεί σε τέτοιο βαθμό. Γράφει ο ίδιος σε μια επιστολή του: ""Πάντα ὅμως ταῦτα ὑποφέρω ἀγογγύστως, ἤ μᾶλλον εἰπεῖν μετά χαρᾶς, διότι ὁ Κύριος μέ παρηγορεῖ καί μέ δυναμώνει, καί εἰς τοῦτο βλέπω φανεράν τήν χάριν Αὐτοῦ. Αλλά τέτοιες πνευματικές ευκαιρίες δεν τις αρπάζουν όλοι οι άνθρωποι. Υπάρχουν πολλοί που χάνουν την ειρήνη τους, πικραίνονται, αγανακτούν και διαμαρτύρονται, γιατί δεν ερμηνεύουν σωστά το γιατί επιτρέπει ο Θεός τις θλίψεις. 

Μερικοί, όταν δοκιμάζονται με θλίψεις, το φέρουν βαρέως και γογγύζουν κατά του Θεού, όπως γόγγυζαν οι Ισραηλίτες, όταν επέστρεφαν από την Αίγυπτο στη γη της επαγγελίας. Παραπονιούνται για τη συνεχιζόμενη ταλαιπωρία τους. Μια ευσεβής, όπως φαινόταν κυρία. έχασε και τα δυο παιδιά της. Από τότε έπαψε να εκκλησιάζεται, να εξομολογείται και να κοινωνεί. Κλείστηκε στο σπίτι της, έκλαιγε απαρηγόρητη και έλεγε με παράπονο: "Γιατί ο Θεός μου πήρε τα παιδιά μου;"! Την έπνιγε το "γιατί;"

Άλλη μητέρα, που έχασε κι αυτή το παιδί της, έλεγε με παράπονο: "Είκοσι χρόνια έπλενα και καθάριζα την εκκλησία αφιλοκερδώς. Πριν από μερικούς μήνες χτύπησε βαριά ο γιος μου με μηχανάκι. Παρακάλεσα τον Θεό να τον κάνει καλά και ο Θεός αντί να τον κάνει καλά, μου τον πήρε. Γιατί μου τον πήρε;". Από τότε σταμάτησε να φροντίζει την εκκλησία, σταμάτησε  να εκκλησιάζεται, να εξομολογείται και να κοινωνεί. Την έπνιγε κι αυτήν το "γιατί;". Όσοι λένε ταπεινά "γιατί;" στον Θεό, διότι αισθάνονται την αδυναμία τους και καταφεύγουν στον Θεό, για να ζητήσουν τη βοήθειά Του, δεν αμαρτάνουν. 

Με την έννοια της ταπεινής εκζητήσεως του θείου ελέους το "γιατί, Θεέ μου;" συναντάται και στην Αγία Γραφή: "Ἰνατί, Κύριε, ἀφέστηκας μακρόθεν, ὑπερορᾷς ἐν εὐκαιρίαις ἐν θλίψεσιν; (Ψαλμ. θ, 22)". Γιατί, Κύριε, στέκεσαι μακριά μας; Στις δοκιμασίες που αντιμετωπίζουμε, γιατί φαίνεσαι σαν να μη μας βλέπεις; 

Όσοι όμως λένε "γιατί;" στον Θεό από υπερηφάνεια, με δικαίωμα, ζητώντας τρόπον τινά ευθύνες από τον Θεό για τη δοκιμασία τους, δεν είναι επαινετοί, διότι το "γιατί;" τους είναι του πληγωμένου εγωισμού. Και το "γιατί;" του πληγωμένου εγωισμού μας δεν είναι του Θεού, αλλά του διαβόλου. 

Είναι σαν να κάνουμε παρατήρηση στον Θεό και Του λέμε: "Δεν έκανες καλά που επέτρεψες την άλφα ή τη βήτα δοκιμασία". Πόσο καλύτερα θα ήταν να είχαμε απόλυτη εμπιστοσύνη στον Θεό Πατέρα, ο Οποίος για το καλό μας επιτρέπει τις θλίψεις! Ακόμη κι αν δεν καταλαβαίνουμε για ποιον σκοπό τις επιτρέπει, ας Του έχουμε απόλυτη εμπιστοσύνη ότι τις επιτρέπει για το αιώνιο συμφέρον μας. Αντί να λέμε: "Θεέ μου, γιατί μου έδωσες να πιω ένα τόσο πικρό ποτήρι θλίψεων;", να λέμε: "Ο Θεός μου το έδωσε. Να μην το πιω;"!

Καλημέρα σας! 

Καλή και ευλογημένη εβδομάδα διά των πρεσβειών της Αγίας Μαρίνας!

Η μεγάλη αξία της ταπεινοφροσύνης

Θέλω να ανοίξω το στόμα μου, αδελφοί, και να ομιλήσω περί του υψηλού θέματος της ταπεινοφροσύνης, αλλά κατέχομαι από φόβο, σαν άνθρωπος που γνωρίζει ότι πρόκειται να ομιλήση περί Θεού με την μέθοδο των λογισμών του. Διότι η ταπεινοφροσύνη είναι στολή της θεότητος. Πράγματι ο ενανθρωπήσας Λόγος αυτήν ενεδύθηκε και δι᾽αυτής ενώθηκε μ᾽ εμάς στο σώμα μας.

Όποιος την εφόρεσε αφομοιώθηκε αληθινά με εκείνον που κατέβηκε απ´το ύψος του και εκάλυψε την αρετή της μεγαλωσύνης του και εσκέπασε την δόξα του με την ταπεινοφροσύνη, για να μην καταφλεχθή η κτίσις με τη θέα του.  

Διότι η κτίσις δεν θα μπορούσε να τον θεωρήση, αν δεν ελάμβανε μέρος απ᾽αυτήν, ώστε έτσι να κοινωνήση με αυτήν, ούτε θα μπορούσε ν᾽ ακούση τα λόγια από το στόμα του πρόσωπο προς πρόσωπο.

Άλλωστε ούτε οι υιοί του Ισραήλ δεν εμπόρεσαν ν᾽ ακούσουν τη φωνή του, όταν τους ωμίλησε από την νεφέλη, έως ότου είπαν προς τον Μωυσή, «ας ομιλήση ο Θεός μαζί σου, και μετάφερε σ' εμάς τους λόγους του. Ας μη ομιλήση μ' εμάς ο Θεός, για να μην αποθάνωμε» (Εξ. 20,19).

Πώς θα μπορούσε λοιπόν η κτίσις να δεχθή φανερά την θέα του; Ήταν τόσο φοβερό το όραμα του Θεού, ώστε ο προφήτης να ειπή, «είμαι φοβισμένος και τρομαγμένος» (Πραξ. 7,31. Έξ. 3,3-6). Πράγματι επάνω στο όρος εμφανίσθηκε η ίδια η αρετή της δόξας του. 

Και το όρος ήταν καπνισμένο και έντρομο από τον φόβο της αποκαλύψεως που επρόκειτο να γίνη σ' αυτό, ώστε και τα θηρία που επλησίαζαν στα κατώτερα μέρη του να πεθαίνουν. Και ετοιμάσθηκαν και παρασκευάσθηκαν οι υιοί του Ισραήλ, διατηρούμενοι αγνοί επί τρεις ημέρες, σύμφωνα με την εντολή του Μωυσέως, ώστε να γίνουν άξιοι να ακούσουν την φωνή του Θεού και να δεχθούν την θέα της αποκαλύψεώς του. Και όταν έφθασε ο καιρός, δεν εμπόρεσαν να δεχθούν την θέα του φωτός του και την σφοδρότητα του ήχου των βροντών του (Έξ. 19,15-16.   20,18-21).

Αλλά τώρα που εσκόρπισε την χάρι του στον κόσμο με την παρουσία του, δεν κατήλθε με σεισμό ούτε με πυρ ούτε με φωνή φοβερή και δυνατή, αλλά σαν βροχή επάνω στο ποκάρι (Ψαλμ. 71,6) και σαν σταγόνα που στάζει απαλά επάνω στη γη, και παρουσιάσθηκε να μας ομιλή με άλλον τρόπο. 

Τούτο συνέβηκε, αφού εσκέπασε την μεγαλωσύνη του με το σκέπασμα της σαρκός σαν θησαυρό και μέσα μας ωμιλούσε μ' εμάς δι' εκείνου το οποίο του κατασκεύασε το Πνεύμα του από τον κόλπο της Παρθένου και Θεοτόκου Μαρίας, ώστε βλέποντας αυτόν που ήταν από το γένος μας να επικοινωνή μαζί μας, να μην ανησυχήσωμε από την θέα του. 

Γι' αυτό οποιοσδήποτε εφόρεσε την στολή, με την οποία εμφανίσθηκε σ' εκείνο το σώμα που ενδύθηκε ο Κτίστης, ενδύθηκε τον ίδιο τον Χριστό (Ρωμ. 13,14). Διότι επιθύμησε να ενδυθή στον εσωτερικό του άνθρωπο το ομοίωμα, με το οποίο εθεάθηκε εκείνος από τα κτίσματά του και τα συναναστράφηκε και με αυτό γίνεται ορατός από τους συνδούλους του. Και αντί του ενδύματος της εξωτερικής τιμής και δόξας, εστολίσθηκε με αυτό.

Γι' αυτό η λογική και σιωπηλή κτίσις κάθε άνθρωπο, που βλέπει ενδυμένον με αυτό το ομοίωμα, τον προσκυνεί σαν τον Δεσπότη, προς τιμή του Δεσπότη της, τον οποίον είδε ενδυμένον με αυτήν και συναναστρεφόμενον με αυτήν. Πράγματι, ποιά κτίσις δεν σέβεται την θέα ταπεινόφρονος. 

Εκείνη η γεμάτη αγιότητα θεωρία ήταν καταφρονεμένη, μέχρι που αποκαλύφθηκε σε όλους η δόξα της ταπεινοφροσύνης. Τώρα όμως ανέτειλε στους οφθαλμούς του κόσμου η μεγαλωσύνη της, και ο καθένας τιμά αυτό το ομοίωμα βλεπόμενο σε κάθε τόπο, και με αυτόν τον μεσίτη αξιώθηκε η κτίσις να δεχθή την θέα του κτίστη της και Δημιουργού (Ιω. 6,46). Γι' αυτό εκείνος που την απέκτησε δεν καταφρονείται ούτε από τους εχθρούς της αλήθειας, ακόμη και αν είναι υποδεέστερος όλης της κτίσεως, αλλ' αντιθέτως αυτός που την απέκτησε τιμάται με αυτήν σαν να φορή το στέμμα και πορφύρα.

Ποτέ δεν μισεί ο άνθρωπος τον ταπεινόφρονα ούτε τον προσβάλλει με λόγο ούτε τον καταφρονεί. Αντιθέτως, αφού τον αγαπά ο Δεσπότης του, αγαπάται από όλους . Αγαπά τους πάντας και οι πάντες τον αγαπούν. Όλοι τον επιθυμούν, και όπου και αν πλησιάση τον βλέπουν σαν Άγγελο φωτός (Β' Κορ. 11,14) και του απονέμουν την τιμητική θέσι. 

Αν ομιλή ο σοφός και ο διδάσκαλος, θα κατασιγήσουν όλοι. διότι δίδουν τον λόγο στον ταπεινόφρονα. Οι οφθαλμοί όλων προσέχουν στο στόμα του, σαν λόγους του Θεού. 

Η βραχυλογία του είναι ευχάριστη σαν του λόγους των σοφιστών που αναπτύσσουν τις σκέψεις των. Οι λόγοι του είναι γλυκείς στην ακοή των σοφών περισσότερο από ό,τι είναι στον φάρυγγα η κηρήθρα και το μέλι. (Ψαλμ. 118,103 & Ψαλμ. 18,10 & Παρμ. 16,24). Και σε όλους θεωρείται σαν θεός, έστω και αν είναι απαίδευτος στον λόγο, εξουθενωμένος και ευτελής στην εμφάνισί του.

Όποιος ομιλεί περιφρονητικώς κατά του ταπεινόφρονος και δεν τον υπολογίζει ως ζωντανό, είναι σαν να άνοιξε το στόμα του κατά του Θεού. Όσο και αν καταφρονηθή από ολόκληρη την κτίσι, η τιμή του παραμένει. 

Ο ταπεινόφρων προσεγγίζει στα σαρκοβόρα θηρία, και όταν αυτά τον αντικρύσουν ημερώνεται η αγριότης των, τον πλησιάζουν σαν αυθέντη του, κινούν τα κεφάλια τους, γλείφουν τα χέρια και τα πόδια του. Διότι οσφραίνονται απ' αυτόν εκείνη την οσμή που απέπνεε ο Αδάμ πριν από την παράβασι, όταν συνάχθηκαν γύρω του και τους έβαλε τα ονόματε στον παράδεισο (Γεν. 2,29). 

Την οσμή που μας αφαιρέθηκε, έπειτα την ανανέωσε και μας την έδωσε πάλι κατά την παρουσία του, οπότε έκαμε γλυκειά την ευωδία του γένους των ανθρώπων. Προσεγγίζει πάλι τα θανατηφόρα ερπετά, κι ευθύς, μόλις πλησιάση το χέρι του και εγγίση το σώμα τους, διακόπτεται η οξύτης και η σκληρότης του θανατηφόρου δηλητηρίου τους. Τα πιάνει στο χέρι του σαν την ακρίδα.

Προσεγγίζει τους ανθρώπους, και τον προσέχουν σαν τον Κύριο. 

Και γιατί λέγω τους ανθρώπους; Ακόμη και οι δαίμονες με όλη την σφοδρότητα και πίκρα τους και με όλη την υπεροψία του φρονήματός των, όταν φθάσουν κοντά σ' αυτόν, γίνονται σαν χώμα.

Μαραίνεται όλη η κακία τους και καταστρέφονται όλες οι μηχανές των και σταματούν οι πανουργίες των.

Τώρα λοιπόν, αφού εδείξαμε το μέγεθος της τιμής της ταπεινοφροσύνης εκ μέρους του Θεού και την δύναμι που είναι κρυμμένη σ' αυτήν, ας δείξωμεν πλέον τί είναι αυτή η ταπείνωσις και πότε αξιώνεται να την δεχθή ο άνθρωπος τελείως, όπως είναι. Θα διακρίνωμε δε ανάμεσα στους ταπεινόφρονες το πρόσωπο εκείνο που αξιώθηκε την αληθινή ταπεινοφροσύνη.

Ταπείνωσις είναι κάποια μυστική δύναμις, την οποία μετά το πέρας όλης της ενάρετης ζωής υποδέχονται οι τέλειοι άγιοι. Δεν δίδεται αυτή η δύναμις παρά μόνο στους τελείους κατά την αρετή, δια της δυνάμεως της χάριτος, κατά την αναλογία που η φύσις είναι γι' αυτό ικανή. Διότι η αρετή περικλείει μέσα της τα πάντα. 

Γι' αυτό δεν μπορεί κανείς να θεωρήση τον πρώτο τυχόντα ως ταπεινόφρονα, αλλά μόνο εκείνους που αξιώθηκαν αυτή την τάξι που είπαμε. Δεν έφθασε στον βαθμό της ταπεινοφροσύνης ο καθένας που είναι ήσυχος ή συνετός ή πράος, αλλά πραγματικά ταπεινόφρων είναι όποιος έχει στα κρυφά κάτι άξιο υπερηφανείας και δεν υπερηφανεύεται, αλλά το έχει σαν χώμα με τον λογισμό του. Αλλά δεν καλούμε ταπεινόφρονα ούτε εκείνον που ταπεινώνει τον εαυτό του λόγω της μνήμης των παραπτωμάτων και πλημμελημάτων και τα μνημονεύει, για να συντριβή η καρδιά του και καταπέση η διάνοιά του από την μνήμη της υπερηφανείας. 

Αν και αυτή η στάσις του είναι αξιέπαινη, δεν καλούμε ούτε αυτόν ταπεινόφρονα, διότι διατηρεί ακόμη τον λογισμό της υπερηφανείας και δεν απέκτησε την ταπείνωσι, αλλά την σύρει πλησίον του με επινοήσεις. Αν και αυτό, όπως είπα, είναι επαινετό, όμως η ταπείνωσι δεν είναι ιδική του. Την θέλει αλλά αυτή δεν είναι ιδική του.

Ταπεινόφρων τέλειος είναι εκείνος που δεν χρειάζεται να μηχανεύεται αφορμές για να ταπεινώση το φρόνημά του, αλλ' εκείνος που καθ' όλα την απέκτησε τελείως και φυσικώς χωρίς προσπάθεια. Όπως όποιος εδέχθηκε ένα μεγάλο χάρισμα που υπερέχει όλη την κτίσι και την φύσι, ο ίδιος όμως θεωρεί τον εαυτό του αμαρτωλό και ευτελή και ευκαταφρόνητο με τα δικά του μάτια, και όπως όποιος εισήλθε στα μυτήρια όλων των πνευματικών φύσεων και είναι τέλειος στην σοφία όλης της κτίσεως με κάθε ακρίβεια, ο ίδιος όμως θεωρεί τον εαυτό του αδαή, έτσι και αυτός εδώ, είναι ταπεινόφρων μέσα στην καρδιά του χωρίς μηχανεύματα και χωρίς βία.  

Άραγε είναι δυνατό να γίνη άνθρωπος τέτοιος και ν' αλλάξει έτσι τον εαυτό του κατά τη φύσι, ή όχι; Μη αμφιβάλλεις καθόλου ότι η δύναμις των μυστηρίων που εδέχθηκε τελειοποιείται μέσα του, προχωρώντας σε κάθε είδος ενάρετου έργου. Αυτή είναι η δύναμις που εδέχθηκαν οι μακάριοι Απόστολοι με την μορφή του πυρός. Για χάρι της τους παράγγειλε ο Σωτήρ να μη απομακρυνθούν από την Ιερουσαλήμ, έως ότου δεχθούν την δύναμι από υψηλά. 

Αυτή η Ιερουσαλήμ είναι η αρετή, δύναμις είναι η ταπείνωσις, και από υψηλά δύναμις είναι ο Παράκλητος, που σημαίνει το Πνεύμα της παρακλήσεως. Και τούτο είναι εκείνο που ελέχθηκε περί αυτού στην θεία Γραφή, ότι τα μυστήρια αποκαλύπτονται στους ταπεινόφρονες.  

Τούτο το Πνεύμα των αποκαλύψεων που δείχνει τα μυστήρια αξιώνονται οι ταπεινόφρονες να δεχθούν μέσα τους. Και γι' αυτό ελέχθηκε από μερικούς αγίους ότι η ταπείνωσις τελειώνει την ψυχή με τις θείες θεωρίες. Επομένως, ας μη τολμήση άνθρωπος να σκεφθή με την ψυχή του ότι έφθασε ο ίδιος το μέτρο της ταπεινοφροσύνης, και μάλιστα απλώς με ένα λογισμό κατανύξεως που του ήλθε κάποια στιγμή ή με ολίγα δάκρυα που εξήλθαν από τα μάτια του ή με ένα αγαθό που το κατέχει φυσικά ή που το απέκτησε βιαίως. 

Διότι σ' αυτήν την περίπτωση όλων των μυστηρίων και το φρούριο όλων των αρετών, δηλαδή με τόσο μικρά έργα θα είχε αποκτήσει ένα τόσο μεγάλο χάρισμα. Αλλά αν νικήση όλα τα ενάντια πνεύματα, χωρίς να του ξεφύγει ούτε ένα από τα έργα όλων των αρετών που να μη το έπραξε και να μη το απέκτησε, αν νικήση και υποτάξη όλα τα οχυρώματα των εναντίων, και έπειτα αισθανθή μέσα του πνευματικά ότι εδέχθηκε αυτό το χάρισμα, όταν δηλαδή το Πνεύμα μαρτυρή στο πνεύμα του, κατά τον λόγο του Αποστόλου, τούτο είναι η τελειότης της ταπεινοφροσύνης.

Μακάριος είναι όποιος την απέκτησε, διότι κάθε ώρα ασπάζεται και περιπτύσσεται τον κόλπο του Ιησού. Αν όμως ερωτήση κάποιος άνθρωπος. Τί να κάνω; πώς θα την αποκτήσω; με ποιόν τρόπο θα γίνω άξιος να την δεχθώ; Νά, εγώ βιάζω τον εαυτό μου και όταν νομίσω ότι την απέκτησα, παρατηρώ ότι, ιδού μέσα στην διάνοιά μου περιστρέφονται έννοιες αντίθετες αυτής. Και τότε περιπίπτω σε απόγνωσι. Σ' αυτόν που κάνει την ερώτησι αυτή θα δοθεί η εξής απόκρισις.

«Αρκετό είναι στον μαθητή να γίνει σαν τον διδάσκαλό του, και στον δούλο να γίνει σαν τον κύριό του». Βλέπε αυτόν που έδωσε την εντολή και δωρίζει το χάρισμα, με ποιον τρόπο το απέκτησε, γίνε όμοιος με αυτόν και θα την ευρής. Αυτός πράγματι είπε, «έρχεται ο άρχων του κόσμου τούτου, και δεν ευρίσκει τίποτε σε μένα». Βλέπετε, πως είναι δυνατό με την τελειότητα όλων των αρετών ν' αποκτήσετε την ταπεινοφροσύνη; 

Ας γίνωμε ζηλωτές αυτού που έδωσε την εντολή. «Οι αλεπούδες», λέγει «έχουν φωλιές, και τα πτηνά του ουρανού κατασκηνώσεις, ενώ ο Υιός του ανθρώπου δεν έχει που να κλίνη το κεφάλι του», αυτός που δοξάζεται από όλους τους τελειωθέντας και αγιασθέντας και ολοκληρωθέντας σε όλες τις γενεές, μαζί με τον Πατέρα που τον απέστειλε και το άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Γένοιτο.

Λόγος Κ, 1-18, σελ. 311-325

Φιλοκαλία των Νηπτικών και Ασκητικών

Ισαάκ του Σύρου, Λόγοι Ασκητικοί (Α΄-ΚΣΤ΄)

Πατερικαί Εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς», απόδοση στα νέα ελληνικά Παναγιώτης Χρήστου

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα!