Φράσεις για προβληματισμό 129ο μέρος

Λάμπει από δόξα το νησί και μοσχολίβανο ευωδιάζει. Σήμερα η Μάνα Του η χρυσή την κοίμησή της εορτάζει. Σκλάβα κι ελεύθερη ψυχή απ' όλα της Ανατολής τα μέρη μ' ευλάβεια και προσοχή το τάμα της κι εκείνη φέρει. Μια μάνα σέρνει με στοργή χρυσό παιδί στο εικόνισμά Της, γονατιστή την ευλογεί και λούζεται στα δάκρυά της. Για τη βαρκούλα του κερί μικρό ο ψαράς σ' Εκείνη ανάβει κι ο καπετάνιος προχωρεί με το ασημένιο του καράβι. Μια νια με ξέπλεκα μαλλιά σκύβοντας με μορφή κερένια στης Μάνας Του την αγκαλιά κολλάει καρδιά μαλαματένια (Γεώργιος Στρατήγης, Αναγνωστικό Ε Δημοτικού).

Οὐ δεῖ τῇ τῶν πολλῶν δόξῃ ἡμᾶς ἕπεσθαι, ἀλλά τῇ τοῦ ἑνός, εἴ τίς ἐστιν ὁ ἐπαΐων: Δεν πρέπει να ασπαζόμαστε τη γνώμη των πολλών, αλλά τη γνώμη του ενός, εφόσον αυτός είναι απόλυτος γνώστης του θέματος (Πλάτων). 

Μη φοβηθείς αυτόν που στήριξε την πίστη του πάνω στην ελπίδα. Τον είδα στη ζωή να μάχεται μα πάντα ανίκητο τον είδα (Γ. Βερίτης). 

Κρείσσονές εἰσι, αἱ τῶν πεπαιδεμένων ἐλπίδες ἤ ὁ τῶν ἀμαθῶν πλοῦτος: των καλλιεργημένων ανθρώπων οι ελπίδες είναι ανώτερες από τον πλούτο των αμαθών (Δημοσθένης). 

Τυφλοῖ δ' ὁ θυμός τοῦ νοῦ τήν καθαρότητα καί τό διειδές τῶν φρενῶν θολεῖ, ὅταν ἄτακτος καί μετά πολλῆς φέρεται τῆς ῥύμης: ο θυμός τυφλώνει την καθαρότητα του νου και θολώνει τη διορατική δύναμη της λογικής (να διακρίνει μέσα απ' τα πράγματα την έκβαση των γεγονότων, όταν επέρχεται ασυγκράτητος και με πολλή ορμή (Ιωάννης ο Χρυσόστομος). 

Στο χωριό φωτιά. Κι έλαχε η ώρα να' ναι η ώρα για βοριά και για κακόν αγέρα. Γλώσσες κόκκινες το σπίτι πάνε να φάνε. - Το παιδάκι μου! σπαράζει μια μητέρα. Μα ένας νιος χυμά και το παιδάκι αρπάζει. Ένας χωρικός, γέρος τονε κοιτάζει και τι περισσή περηφάνεια δοκιμάζει! Πώς να μην τον έχω για καμάρι; Είναι αυτός δικό μου παλληκάρι! (Τέλλος Άγρας). 

Χαρά στα μάτια που δακρύζουν για κάποιον άλλο που πονά γιατί τα μάτια αυτά θα δούνε του παραδείσου τ’ αγαθά. Χαρά στο στόμα όπου λέει λόγια παρήγορα, γλυκά, γιατί το στόμα αυτό θα ψάλει με τους αγγέλους ωσαννά. Χαρά στα χέρια όπου ντύνουν μικρά παιδιά και ορφανά, γιατί τα χέρια αυτά θα γίνουν φτερά για να πετούν ψηλά. Χαρά στο σπίτι που ανοίγει την πόρτα στον περαστικό, γιατί η πόρτα αυτή ανοίγει στην Παναγιά και στο Χριστό (Χριστιανικό τραγούδι).

Θεέ μου, μην εγκαταλείπεις τους δούλους σου, που ζουν μακριά από την Εκκλησία. Η αγάπη Σου να ενεργήσει και να τους φέρει όλους κοντά Σου. Μνήσθητι, Κύριε, των δούλων σου, που υποφέρουν από μικρά ή μεγάλα νοσήματα. Μνήσθητι, Κύριε, των αρχόντων (προέδρων, υπουργών) και βοήθησον αυτούς να κυβερνούν χριστιανικά. Μνήσθητι, Κύριε, των προβληματικών οικογενειών και των διαζευγμένων. 

Μνήσθητι, Κύριε, των ορφανών όλου του κόσμου, όλων των πονεμένων και των αδικημένων στη ζωή, των χήρων και των χηρών. Μνήσθητι, Κύριε, όλων των φυλακισμένων, των αναρχικών, των ναρκομανών, των φονέων, των κακοποιών, των κλεφτών. Φώτισον και βοήθησον αυτούς να διορθωθούν. Μνήσθητι, Κύριε, όλων των αδελφοτήτων, ανδρικών και γυναικείων, των γερόντων και των γεροντισσών. Μνήσθητι, Κύριε, των δούλων Σου, που είναι σε καιρό πολέμου. Μνήσθητι, Κύριε, των δούλων Σου, που καταδιώκονται στα βουνά και στους κάμπους. 

Μνήσθητι, Κύριε, των φτωχών, αστέγων και προσφύγων. Μνήσθητι, Κύριε, όλων των εθνών. Να τα έχεις στην αγκαλιά Σου, να τα σκεπάζεις με την αγία Σου Σκέπη, να τα φυλάγεις από κάθε κακό κι από τον πόλεμο. Και την αγαπημένη μας Ελλάδα, μέρα και νύχτα να την έχεις στην αγκαλιά Σου, να τη σκεπάζεις με την αγία Σου Σκέπη, να τη φυλάγεις από κάθε κακό κι από τον πόλεμο. Μνήσθητι, Κύριε, των δούλων Σου, που ζήτησαν τις προσευχές μας (Από τις καθημερινές προσευχές του αγίου Παϊσίου). 

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα! 

Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 168ο

Αυτή την ασχημοσύνη του θυμωμένου περιγράφει πολύ παραστατικά και ο Μέγας Βασίλειος στην ομιλία του "Κατά οργιζομένων". Ας τον ακούσουμε: "Όταν βγει στην επιφάνεια (ο θυμός και η οργή), με άλλη μορφή παρουσιάζει τον οργιζόμενο, αφού αλλάζει σαν να φοράει προσωπείο στη σκηνή, τη συνηθισμένη και γνωστή σε όλους μορφή. Δηλαδή τα μάτια, που σ' αυτούς είναι οικεία και γνωστά, γίνονται αγνώριστα. Το βλέμμα είναι παράφορο και αστράφτει κιόλας φωτιά. Ακονίζει τα δόντια, όπως κάνουν οι χοίροι όταν παλεύουν μεταξύ τους. 

Το πρόσωπο είναι μαυροκίτρινο και θερμόαιμο. Ολόκληρο το σώμα πρήζεται, οι φλέβες τεντώνονται, διότι από την εσωτερική ταραχή συγκλονίζεται το πνεύμα. Η φωνή γίνεται τραχιά και έντονη. Ο λόγος ξεφεύγει από το στόμα άναρθρος και όπως- όπως, χωρίς καμιά σειρά, άτακτος και ακατανόητος. Όταν δε το κακό φθάσει σ' αυτούς που οργίζονται, σε αθεράπευτο σημείο, τότε λοιπόν, τότε, είναι δυνατόν να παρατηρήσει κανείς θεάματα, που ούτε με τον λόγο λέγονται ούτε με την πράξη παριστάνονται.....

Εάν δε και από την αντίθετη πλευρά συναντήσουν να αντιστρατεύεται το ίδιο κακό, δηλαδή άλλη οργή και ισάξια τρέλα, και συγκρουστούν μάλιστα έτσι, τότε πράττουν και παθαίνουν όσα παθαίνουν συνήθως αυτοί που έχουν στρατηγό τους ένα τέτοιο δαίμονα (162)". Και συνεχίζει να περιγράφει τα οδυνηρά και πολύ θλιβερά αποτελέσματα της καταστάσεως του θυμού, που ενίοτε φτάνουν και στον φόνο. Έχοντας ενώπιόν του ο ιερός Χρυσόστομος αυτή την άσχημη εικόνα, νουθετεί, συμβουλεύει και λέγει: "Τίποτε δεν είναι πιο άσχημο και αποκρουστικό από έναν άνθρωπο οργισμένο και θυμωμένο, τίποτε πιο ενοχλητικό, τίποτε πιο κουραστικό, τίποτε πιο αισχρό..."

"Πρέπει λοιπόν, αν θέλουμε να έχουμε κύρος και παρρησία, να είμαστε καθαροί από τον θυμό, για να μη σχηματίσουν οι άλλοι την εντύπωση ότι τα λόγια μας είναι αποτέλεσμα θυμού. Ακόμη κι όταν λες σωστά και λογικά πράγματα, όταν τα λες με θυμό, έχασες τα πάντα, το ίδιο ακόμη κι αν μιλάς με θάρρος, κι αν συμβουλεύεις κι αν κάνεις οτιδήποτε. Να μη δίνεις στους άλλους συμβουλές με οργή, αλλά πονώντας και υποφέροντας... Έτσι, ας βάλουμε τους άλλους στη θέση τους χωρίς θυμό, χωρίς άγριο και απότομο τρόπο. Γιατί αν τους αντιμετωπίζουμε με θυμό, δεν θεωρείται αυτό θάρρος, αλλά πάθος. Αν όμως φερόμαστε με επιείκεια, αυτό είναι πραγματικό θάρρος..."

"Αλλά θα μου πεις αν του άλλου (που έδωσε αφορμή), του φερθώ επιεικώς δεν θα φοβηθεί. Θα φοβηθεί και θα συνετισθεί και πολύ περισσότερο μάλιστα. Όταν θυμώνεις, ακόμη και σωστά πράγματα να λες, ο άλλος δεν σε υπολογίζει, γιατί πιστεύει ότι τα λόγια σου είναι αποτέλεσμα θυμού. Αν όμως μιλήσει με επιείκεια, θα καταδικάσει τον εαυτό του. Το σπουδαιότερο όμως είναι ότι ο Θεός θα σε αναγνωρίσει ως παιδί Του και θα σε βραβεύσει". Και κάνει τρεις αξιοπρόσεκτες παρατηρήσεις ο ιερός Πατήρ. 1. "Η έξαψη από θυμό είναι δείγμα παιδικής νοοτροπίας (παιδικότητας δηλαδή), ενώ η συγκράτηση του θυμού είναι απόδειξη ανδρείας". 

2. "Όταν έχεις αποδείξεις (που δικαιολογούν κι ενισχύουν τις απόψεις σου), γιατί θυμώνεις και οργίζεσαι; Ή μήπως οργίζεσαι, για να τις κάνεις κι αυτές ανίσχυρες; Εκείνος που οργίζεται δεν πρόκειται να πείσει ποτέ (χάνει δηλαδή το δίκιο του)". Αναφέρεται επ' αυτού το εξής ανέκδοτο: Κατά τον μεσαίωνα, ένας αγαθός άνθρωπος συνήθιζε να παρακολουθεί τις συζητήσεις κάποιου καθηγητού του Πανεπιστημίου, που γίνονταν τότε δημόσια και σε γλώσσα λατινική. Τον ρώτησαν, λοιπόν, αν ήξερε λατινικά και εκείνος, όπως ήταν φυσικό, απάντησε αρνητικά. - Και πώς ξέρεις τότε ποιος έχει άδικο κάθε φορά, του είπαν. - Από το εξής, απάντησε. Όποιον βλέπω να οργίζεται, καταλαβαίνω ότι δεν λογικεύεται πια και άρα δεν έχει δίκαιο. 

3. Και η τρίτη παρατήρηση του ιερού Χρυσόστομου: "Πρέπει να συγκρατούμε το θυμό μας και να κάνουμε τον λόγο μας αξιόπιστο, όχι μόνο με την αποφυγή της οργής, αλλά και με την αποφυγή της κραυγής. Γιατί η κραυγή είναι το έναυσμα της οργής και πυροδοτεί την οργή. Ας βάλουμε εμπόδια στο άλογο που καλπάζει, για να ρίξουμε κάτω τον αναβάτη του (δηλαδή τον θυμό). Ας κόψουμε τα φτερά του θυμού και το κακό δεν θα πάρει πλέον έκταση. 

Γι' αυτό πρέπει να κλείνουμε όλες τις πόρτες στο πάθος αυτό. Διότι είναι παράλογο να μπορούμε να εξημερώνουμε τα θηρία και να παραβλέπουμε την ψυχή μας, όταν αγριεύει. Ο θυμός είναι φωτιά δυνατή, που τα κατακαίει όλα. Βλάπτει και την ψυχή, καταστρέφει και κάνει τον άνθρωπο αηδή και απαίσιο στην όψη. Κι αν ήταν δυνατόν να δει ο θυμωμένος την όψη του την ώρα της οργής, δεν θα χρειαζόταν άλλη συμβουλή. Τίποτε δεν είναι τόσο αποκρουστικό, όσο το πρόσωπο του θυμωμένου. 

Τα κακά που δημιουργεί ο θυμός είναι και πολλά και σοβαρά και συχνά τραγικά και απερίγραπτα, στο θέμα της ομαλής συμβιώσεως και της αρμονικής συνεργασίας με τους άλλους. Είναι δύσκολη η ζωή μας λόγω των ποικίλων συνθηκών και διαφορών και προβλημάτων και πολλών άλλων δυσμενών παραγόντων, όταν όμως προστίθεται και το τυφλό πάθος του θυμού, τότε ο βίος μας γίνεται προβληματικός. 

Η γνωστή φράση της Παλαιάς Διαθήκης "Ἀνήρ θυμώδης παρασκευάζει μάχας (Παρ. ιε, 18)" εκφράζει αυτή την πραγματικότητα, σε αντίθεση με τον μακρόθυμο, που "καί τήν μέλλουσαν καταπραΰνει. Μακρόθυμος ἀνήρ κατασβέσει κρίσεις (19)". Δηλαδή ο θυμώδης άνθρωπος προκαλεί διαρκώς φιλονικίες και ταραχές, ενώ ο μακρόθυμος και υπομονετικός προλαμβάνει και κατευνάζει και αυτή ακόμα τη φιλονικία που πρόκειται να εκραγεί. Ο υποχωρητικός άνθρωπος, εκείνος που ανέχεται, θα κατασβέσει διαμάχες και θα προλάβει δικαστικούς αγώνες κ.λπ. Και σχολιάζει ο ερμηνευτής:

"Ο οργίλος και θυμώδης, ιδού το κατεξοχήν ταραχοποιό στοιχείο. Με το παραμικρό εξάπτεται και θυμώνει, χωρίς πολλές φορές να υπάρχει σοβαρή αφορμή. Και δεν πικραίνει απλώς τον πλησίον του, αλλά και τον ερεθίζει. ΚΙ αρχίζει αμέσως η φιλονικία. Και μεταδίδεται η φωτιά της διχοστασίας και της έριδας, ακριβώς όπως μεταδίδεται στο δάσος η πυρκαγιά από το ένα δέντρο στο άλλο. Ενώ ο μακρόθυμος είναι άγγελος ειρηνικός για τη σύζυγο, το παιδί και τους αδελφούς και για όλους και αποτελεί γι' αυτούς ευτυχία και απόλαυση και στολισμό και ωραιότητα. Όλα γελούν στο σεμνό χαμόγελο της χριστιανικής αγάπης και ειρήνης. Διατηρώντας την ειρήνη του παρεμβαίνει εγκαίρως μεταξύ εκείνων, οι οποίοι πρόκειται να συμπλακούν και σβήνει την πυρκαγιά που επρόκειτο να ανάψει"!

συνεχίζεται.....

(Αρχιμανδρίτη Γαβριήλ Γ. Αθανασιάδη, Ο θυμός, Εκδόσεις Σωτήρ, Δεκέμβριος 2002)

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα διά της προστασίας του Τιμίου Σταυρού!

Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 167ο

 

Από όσα ελέχθησαν περί του ορισμού του θυμού φαίνεται και η σοβαρότητα και ο κίνδυνος αυτού του πάθους. Όμως όπως λέγει ο Κύριος "ἐκ τοῦ καρποῦ τό δένδρον γιγνώσκεται (Λουκ. στ, 44)",έτσι και το μεγάλο σε βάθος και σε έκταση κακό του θυμού, που λυμαίνεται τους περισσοτέρους από εμάς τους ανθρώπους, φαίνεται από τα ολέθρια αποτελέσματά του, που είναι και πολλά σε αριθμό και ποικίλα στο είδος τους, αλλά και σοβαρά. Παρουσιάζονται μερικά μόνο σοβαρά, όπως μας τα εκθέτει ο λόγος του Θεού και η Πατερική σοφία και εμπειρία. 

Κατ' αρχάς πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι ο θυμός αποτελεί το κατεξοχήν τυφλό πάθος, που όταν δεν χαλιναγωγείται, αλλά κυριαρχήσει, τότε θολώνει και σκοτίζει συχνά σε απελπιστικό βαθμό τον νου του ανθρώπου. Η κατάσταση του θυμού είναι έξαλλη και παράφορη. Είναι κατά την Πατερική έκφραση, "μέθη τῆς ψυχῆς".Μέθη κατά την οποία το λογικό ούτε λειτουργεί, ούτε σκέπτεται, ούτε κάνει, ούτε και ενεργεί συνετά. "Ο θυμός μάτια δεν έχει", λέει μια παροιμία. Ο θυμωμένος χάνει την αυτοκυριαρχία του, τη σοβαρότητα και την αξιοπρέπειά του. "Μαινόμεθα ὁπότε ἄν ὀργιζώμεθα", λέγει ο αρχαίος φιλόσοφος Φιλήμων. 

Εκείνος που προσβάλλεται από αυτή την κατάσταση λέει λόγια και φράσεις άσχημες και προβαίνει σε τέτοιες ενέργειες, που τον εκθέτουν απέναντι του Θεού και των ανθρώπων και για τις οποίες κατόπιν πικρά μετανοεί. Έτσι πραγματοποιείται η παροιμία "όπου σπέρνει η οργή θερίζει η μετάνοια". Όταν βρισκόμαστε στα λογικά μας συχνά κάνουμε λάθη. Όταν θυμώνουμε το κακό παραγίνεται. Γι' αυτό και ο λόγος του Πνεύματος μας υπενθυμίζει "ὁ ὀξύθυμος πράσσει μετά ἀβουλίας (Παροιμ. ιδ, 17)". 

Δηλαδή ο οξύθυμος άνθρωπος, επειδή κατά την παραφορά του δεν είναι κύριος του εαυτού του, προβαίνει σε πράξεις απερίσκεπτες, σαν να μην έχει ελεύθερη βούληση. Και οι αρχαίοι, με τη σοφία που τους διέκρινε, έλεγαν: "Ὅσα ὀργῇ χρώμενοι πράττουσιν ἄνθρωποι, ταῦτα ἀνάγκῃ τυφλά εἶναι καί ἀνόητα (Πλούταρχος)". Ο θυμός σκοτίζει και τυφλώνει τον άνθρωπο και όσα υπό το κράτος του γίνονται είναι κατά κανόνα άκριτα, άστοχα ανόητα και επιβλαβή. 

Ίσως δεν είναι υπερβολή ο ισχυρισμός ότι, τα περισσότερα και τα μεγαλύτερη λάθη και παραπτώματά μας πραγματοποιούνται πάνω στον αναβρασμό και τον σκοτισμό αυτόν, που δημιουργεί ο θυμός και η οργή. Η διαπίστωση του μεγάλου Πατρός της Εκκλησίας, του Ιωάννου Χρυσοστόμου, "ὄντως σκότος ἐστιν ὁ θυμός", αποτελεί αδιάψευστη πραγματικότητα. Γι' αυτό και η παροιμία λέει για τους θυμωμένους "βαράει σαν στραβός κι όπου πετύχει", ή το άλλο "Ηρώδης έγινε" και "ο θυμός μάτια δεν έχει". Είναι όμως θλιβερό το φαινόμενο του ανθρώπου και μάλιστα του Χριστιανού, του "ἠλαττωμένου βραχύ τι παρ' ἀγγέλους καί στεφανωμένου διά δόξης καί τιμῆς (Ψαλ. η,6)" του προικισμένου με νου και κρίση και λογικό να σκοτίζεται και να παραλογίζεται εξαιτίας του θυμού του. 

Ο θυμός", λέγει ο ιερός Χρυσόστομος, "δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια παράλογη ορμή. Και με τον παραλογισμό δεν μπορεί κανείς να πετύχει τίποτε το λογικό... Γιατί ο θυμός εμποδίζει τον άνθρωπο να δει καθαρά. Αλλά όπως ακριβώς σε νυχτερινή μάχη, τα δέσει όλα και μάτια και αυτιά, έτσι μας οδηγεί όπου το πάθος του θυμού θέλει (ΕΠΕ, 15, 492)". Και βέβαια, με αυτόν τον θυμό του, που εύκολα ανάβει κι εκδηλώνεται με τον γνωστό άσχημο τρόπο, ο άνθρωπος καταρρακώνει το κύρος του, μειώνει την υπόληψή του και χάνει την αίγλη και την εκτίμησή του στις συνειδήσεις των άλλων. Κι όχι λίγες φορές τον καθιστά στον περίγυρό του αντιπαθή και αποκρουστικό και τον αποφεύγουν, όπως εκείνον που έχει μεταδοτική ασθένεια. 

Είναι πολύ χαρακτηριστική επ' αυτού η φράση της Αγίας Γραφής: "Ἀνήρ θυμώδης οὐκ εὐσχήμων (Παρ. ια, 25)". Πόσο αλήθεια μας ασχημίζει ενώπιον όλων ο θυμός μας! Αυτός που δεν χαλιναγωγεί τον θυμό του, αλλά τον αφήνει κι εκδηλώνεται μπορεί να έχει πολλά κι έξοχα χαρίσματα και προσόντα ζηλευτά. Μπορεί κατά τα άλλα να είναι συμπαθής φυσιογνωμία και να κοσμείται με πολλές αρετές. Όμως αυτός ο ίδιος κατά τις ώρες της εξάψεως του θυμού του, αλλάζει εικόνα και μορφή. Αυτή η γλυκιά και συμπαθής φυσιογνωμία χάνει το κάλλος της και καθίσταται άγρια και αποκρουστική. Σύγχρονος δόκιμος συγγραφέας ερμηνεύοντας τη φράση "Ἀνήρ θυμώδης οὐκ εὐσχήμων" παρατηρεί: 

"Η οργή, ως υπερθέρμανση του εγκεφάλου και πύρωση της καρδιάς παρουσιάζει τον άνθρωπο αλλόφρονα, σωματικό και ηθικό ερείπιο, οικτρότατο. Αλλά και επικίνδυνο ανθρώπινο θηρίο, με μια τρομερή αλύγιστη δύναμη που υπερβαίνει και αυτή του δαιμονισμένου. Ο θυμωμένος, ο εκτός εαυτού, υπερβαίνοντας και τον μεθυσμένο σε άγρια εμφάνιση, εμπνέει τον φόβο, γιατί είναι αδύνατη η λογική επικοινωνία μαζί του και μάταιη η απόπειρα διαλόγου". 

"Με διάθεση λυσσασμένης τίγρης, με όψη φονική, με υγρούς οφθαλμούς, με τρεμάμενα χείλη, όχι μόνο βλασφημεί και βρίζει χυδαιότατα, όχι μόνο βωμολοχεί και πλήττει μανιακώς τον αντιτιθέμενο, αλλά ούτε και νιώθει κανένα συγγενικό φραγμό ή λαμβάνει υπ' όψιν τις συνέπειες των πράξεών του.... Προκειμένου για γυναίκες των οποίων ο θυμός εξελίχθηκε σε ψυχικό βρασμό, παρατηρείται και το φαινόμενο της υστερίας " (Λεξικόν αθλιοτήτων), για να επαληθευθεί και η παροιμία: "Γυναίκα θυμωμένη, θάλασσα αγριεμένη". 

συνεχίζεται.....

(Αρχιμανδρίτη Γαβριήλ Γ. Αθανασιάδη, Ο θυμός, Εκδόσεις Σωτήρ, Δεκέμβριος 2002)

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα!

Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 166ο

 

Ας δούμε και τον ορισμό που δίνει στον θυμό ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος. Αρχικά κάνει μια μικρή διάκριση μεταξύ οργής, οξυχολίας και θυμού. "Οργή σημαίνει, λέγει, να διατηρείς συνεχώς μέσα σου κάποιο μίσος, να ενθυμείσαι δηλαδή τι κακό που σου έγινε. Οργή σημαίνει να επιθυμείς να εκδικηθείς αυτόν που σε παρόξυνε. 

Οξυχολία σημαίνει έξαψη της καρδιάς που γίνεται παρευθύς και διαμιάς. Πικρία σημαίνει μια εσωτερική κίνηση στερημένη από κάθε ευχαρίστηση και εδραιωμένη μέσα στην ψυχή. Θυμός σημαίνει ευμετάβλητη και ευέξαπτη συμπεριφορά και ασχημοσύνη της ψυχής....". "Θυμώδης σημαίνει να γίνεσαι θεληματικώς επιληπτικός κι από αθέλητη κακή συνήθεια να πέφτεις κάτω και να συντρίβεσαι ολοσχερώς... Εάν το όριο της πιο τέλειας πραότητας είναι, ενώ βρίσκεται μπροστά σου αυτός που σε παροξύνει, να τον αντιμετωπίζεις με εσωτερική γαλήνη και αγάπη. 

Τότε οπωσδήποτε το έσχατο όριο του θυμού είναι, ενώ απουσιάζει αυτός που σε λύπησε, να κάνεις ότι συγκρούεσαι μαζί του με διάφορα λόγια και κινήματα θηριώδη". Και συμπληρώνει χαρακτηριστικά ο όσιος Ισαάκ: "Ο θυμωμένος άνθρωπος ανοίγει το στόμα και κλείνει τα μάτια". Η μια και μοναδική ρίζα και αιτία του θυμού - και όλων βέβαια των κακών- είναι ο εγωισμός μας. Ας προσθέσουμε κάποιες Πατερικές σκέψεις και γνώμες. 

Ο άνθρωπος που έχει αυξημένο "ίδιον θέλημα", που αποτελεί τον σκληρό πυρήνα του εγωισμού και δεν το καταπολεμά να το υποτάξει στο θέλημα του Θεού, είναι έντονα επιρρεπής προς το θυμό. Συγκεκριμένα: σε όλα θέλουμε να γίνεται και στο σπίτι και έξω από αυτό στις σχέσεις και τις συνεργασίες μας με τους άλλους. 

Όταν όμως οι άλλοι δυστροπούν κι εναντιώνονται σε εκείνο που θέλουμε και υποδεικνύουμε, τότε χάνουμε την ψυχραιμία και γινόμαστε έξω φρενών, θυμώνουμε. Επαναστατούμε, όταν το θέλημα των άλλων παρεμβάλλεται στο δικό μας. Θέλουμε σώνει και καλά να γίνει το δικό μας κι όχι των άλλων, ας είναι και σωστό. Αλλά και οι άλλοι θέλουν το ίδιο για τον εαυτό τους κι έτσι επέρχεται η αγανάκτηση και η σύγκρουση και θυμώνουμε και γινόμαστε έξω φρενών, δηλαδή σαν τρελοί. 

Το ίδιο συμβαίνει όταν κι οι άλλοι μας κάνουν υποδείξεις και παρατηρήσεις δικαιολογημένες ή αδικαιολόγητες. Δεν δεχόμαστε κατά το κοινώς λεγόμενο "μύγα στο σπαθί μας". Δεν ανεχόμαστε ελέγχους κι επιπλήξεις για τη διόρθωσή μας. Νομίζουμε ότι με τις υποδείξεις των άλλων αδικούμαστε, μειώνεται η αξία μας, πέφτει το κύρος και γι' αυτό θιγόμαστε και ξεσπάμε στον θυμό, για να βάλουμε δήθεν τους άλλους στη θέση τους, με αποτέλεσμα, εκτός των άλλων, να μείνουμε αδιόρθωτοι. 

Η κατάσταση οξύνεται περισσότερο όταν ο θυμώδης άνθρωπος δέχεται κάποιες περιφρονήσεις και κατηγορίες. Δυστυχώς όπως είναι η όλη κατάσταση των πραγμάτων και των συνθηκών, δεν μπορούμε να αποφύγουμε και τις ειρωνείες και τις κατακρίσεις και τις περιφρονήσεις των άλλων, ούτε ακόμα και τις διαβολές, τις ύβρεις και τις αδικίες. Ο εγωιστής άνθρωπος δεν τα σηκώνει αυτά, δεν κάνει υπομονή, δεν ανέχεται τους άλλους. Ταράζεται και ξεσπά με τον θυμό του και φέρεται χειρότερα από τους άλλους. Εφαρμόζει κατά γράμμα το "ὀφθαλμόν ἀντί ὀφθαλμοῦ" της Παλαιάς Διαθήκης και πέφτει χαμηλότερα από τους κατηγόρους του. 

Έλεγε απαθώς πολύ φιλοσοφημένα ο σοφός Σωκράτης: "εἰ ὄνος μἐ ἠλάκτισε κἀγὠ ἀντιλακτίσω αὐτόν"; Τι παράδειγμα μας έδωσε ο Κύριος: "Λοιδορούμενος οὐκ αντελοιδόρει, πάσχων οὐκ ἠπείλει (Α Πετρ. β, 23)". Λέγει για την αιτία του θυμού ο αββάς Δωρόθεος: "Είναι αδύνατον να οργισθεί κανείς εναντίον του πλησίον, αν πρώτα δεν υπερηφανευθεί εσωτερικά απέναντί του κι αν δεν τον περιφρονήσει κι αν δεν θεωρήσει τον εαυτό του καλύτερο απ' αυτόν". 

Κι ο όσιος Ιωάννης της Κλίμακος λέγει με ιδιάζοντα τρόπο: "Ο θυμός δείχνει άνθρωπο γεμάτο από υπερηφάνεια....". "Λέγε μας, ω παράφρον και άσεμνε, τα ονόματα του πατέρα σου και της μητέρας σου που κακώς σε εγέννησαν, καθώς και των βδελυκτών θυγατέρων σου.... 

Και αυτός, ο θυμός δηλαδή, θα μας είπη τα εξής... Εκείνος που με εγέννησε ονομάζεται τύφος, δηλαδή έπαρση... Μητέρα μου είναι η κενοδοξία.... Οι δε θυγατέρες μου ονομάζονται μνησικακία, έχθρα, δικαιολογία και μίσος. Οι εχθροί μου από τους οποίους τώρα κρατούμαι δεμένος είναι οι αντίπαλοι των θυγατέρων μου, η αοργησία δηλαδή και η πραότης. Αυτή που με επιβουλεύεται ονομάζεται ταπεινοφροσύνη....."Και συμπερασματκώς, δια τον ορισμό της καταστάσεως του θυμού, αν δώσουμε τον λόγο στον Μέγα Βασίλειο, τον βαθύ ανατόμο της ανθρώπινης υποστάσεως, θα μας πει τα εξής:

 "Εάν θα μπορέσεις με σώφρονα λογισμό να ξεριζώσεις την πικρή ρίζα του θυμού (που είναι ο εγωισμός), μαζί θα ξεπαστρέψεις και πολλά από τα άλλα κακά, που είναι βλαστάρια αυτής της κακίας. Ας μην εισάγουμε λοιπόν ένα τόσο μεγάλο κακό στους εαυτούς μας. Διότι είναι αρρώστια της ψυχής, σκοτοδίνη των λογισμών, αποξένωση από τον Θεό, άγνοια της συγγενείας, αρχή πολέμου, επισώρευση συμφορών, πονηρός δαίμων που γεννάται στις ίδιες τις ψυχές μας, και που σαν αναιδής νοικάρης κυριαρχεί στην οικία μας και αποκλείει την είσοδο του Αγίου Πνεύματος (Κατά οργιζομένων)". 

συνεχίζεται.....

(Αρχιμανδρίτη Γαβριήλ Γ. Αθανασιάδη, Ο θυμός, Εκδόσεις Σωτήρ, Δεκέμβριος 2002)

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα δια των πρεσβειών της Παναγίας μας!   

Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 165ο

 

Το ψυχολογικό αυτό φαινόμενο του θυμού, με τις πάντοτε άσχημες εκδηλώσεις του, όταν εξωτερικεύεται, είναι κυρίως θέμα εσωτερικού ερεθισμού. Υπάρχουν άτομα που δεν προσβάλλονται ή που μπορούν και χαλιναγωγούν αυτή την προσβολή και προλαμβάνουν το ξέσπασμα του θυμού. 

Υπάρχουν όμως και πολλοί, που -για ποικίλους λόγους- δεν προσπαθούν να χαλιναγωγήσουν και να καταστείλουν αυτούς τους ερεθισμούς που δέχονται και μοιραίως κατά τρόπο ενστικτώδη ο θυμός ξεσπά και διαρκεί τόσο χρόνο όσο και το ερέθισμα. Όλα αυτά μας λένε ότι το πάθος του θυμού, με τα γνωστά και πάντοτε δυσάρεστα αποτελέσματά του, είναι στενά και άμεσα συνδεδεμένο ως αιτία και αποτέλεσμα με τον εγωισμό. 

Ο υποχθόνιος ερεθισμός που υποκινεί και ενεργοποιεί τον θυμό είναι ο επάρατος εγωισμός μας, η αιτία όλων των κακών. Πιο απλά: Το ξέσπασμα του θυμού είναι αντίδραση θιγομένου, πληγωμένου ή μη ικανοποιημένου εγωισμού. Ο θυμός, που η αρχική του έννοια ήταν ατμός, καπνός (εξ ου και θυμίαμα) ή κονιορτός (σκόνη) εμφανίζεται στην αρχή ως μια πικρία, μια δυσάρεστη και μελαγχολική διάθεση, που καλύπτει την ψυχή του ανθρώπου, όταν προσβάλλεται από κάποια αφορμή, κάποια δυσκολία ή όταν διαψεύδονται οι προσδοκίες του, προσβάλλεται η αξιοπρέπειά του, ο εγωισμός του, όταν θίγεται το προσωπικό του συμφέρον κ.λπ. 

Συχνά ο άνθρωπος θυμώνει και νευριάζει από ασήμαντες αφορμές. Παραδείγματος χάριν όταν το παπούτσι δεν φοριέται, διότι είναι στενό, όταν δεν ξεκλειδώνει εύκολα η πόρτα, όταν δεν είναι το φαγητό έτοιμο στην ώρα του ή δεν έγινε αυτό που θέλει από τους άλλους κ.λπ. Σε όλες αυτές τις εξωτερικές αφορμές, που δεν θα λείψουν ποτέ και από κανένα, διότι τέτοιο είναι το περιεχόμενο της ζωής, επηρεάζεται, πλήττεται το νευρικό σύστημα του ανθρώπου, δημιουργείται κάποια πικρία και δυσάρεστη διάθεση. 

Και αν κανείς προφθάσει και με λίγη υπομονή καταστείλει αυτή την πικρία και η θέληση χαλιναγωγήσει τη δυσάρεστη αυτή διάθεση, τότε το κακό προλαμβάνεται. Διαφορετικά εξελίσσεται σε θυμό και οργή και στη συνέχεια ο θυμωμένος ξεσπά με τον γνωστό τρόπο και τα δυσάρεστά του αποτελέσματα. Δηλαδή ο θυμός ως προς την έντασή του, τις εκδηλώσεις και τα αποτελέσματά του, παρουσιάζει διαβαθμίσεις. Συγκεκριμένα: Στην αρχή παρουσιάζεται ως μικρή ένδειξη ανυπομονησίας και πικρίας. "Πικρία ῥίζα θυμοῦ καί ὀργῆς (Χρυσόστομος)". Χάνει κανείς τη χαρούμενη και ειρηνική του διάθεση μπροστά στις συνηθισμένες δυσκολίες που συναντά. Ακολουθεί η παραφορά. 

Ο θυμωμένος ερεθίζεται από την αφορμή και εκδηλώνει τη δυσαρέσκειά του με λόγια και φράσεις έντονες και με νευρικές και άτακτες κινήσεις και χειρονομίες. Κατά τον τρίτο βαθμό του ο θυμός εκδηλώνεται με βία και ξεσπά όχι μόνο σε λόγια προσβλητικά, αλλά ενίοτε και σε χειροδικίες κ.λπ. Προχωρεί κατόπιν μέχρι μανίας. Δεν είναι πλέον κύριος του εαυτού του και δεν ελέγχει τις εκδηλώσεις του. Ξεσπά σε ασυνάρτητα λόγια και σε άτακτες κινήσεις όπως κάνει ένας τρελός. Ο θυμός τώρα μοιάζει με το ηφαίστειο που κοχλάζει και ξαφνικά ξεσπά και βγάζει λάβα και φωτιά. 

Στις στιγμές αυτές ο όλος άνθρωπος διέρχεται μια κρίση, μια έντονη ταραχή του ψυχικού του κόσμου που απομακρύνει την ειρήνη της ψυχής και καταπνίγει όλα τα ευγενή συναισθήματα της καρδιάς και επικρατεί ο ενστικτώδης άνθρωπος με όλα του τα πάθη και τις κακίες. Κατά τη χαρακτηριστική έκφραση του Μεγάλου Βασιλείου "μανία τις ὀλιγοχρόνιος ἐστιν ὁ θυμός". Ο θυμός είναι μια στιγμιαία τρέλα με πολλές δυσάρεστες συνέπειες. Τον ίδιο χαρακτηρισμό δίνει στον θυμό και ο ιερός Χρυσόστομος:

"Πραγματικά αυτός που θυμώνει δεν παραπαίει λιγότερο από αυτούς που κατέχονται από μανία. Πρόσεξε λοιπόν ό, τι ακριβώς συμβαίνει στους τρελούς, όταν ο δαίμονας εκείνος εισέλθει σ΄ αυτούς και τους κάνει παράφρονες και τους παρασύρει να κάνουν αντίθετα από όσα βλέπουν... Με τον ίδιο τρόπο κι αυτοί που θυμώνουν δεν αναγνωρίζουν τους παρόντες δεν θυμούνται τη συγγένεια, τη φιλία, ούτε το αξίωμα, ούτε αντιλαμβάνονται τίποτε άλλο, αλλά τυραννούμενοι από τον θυμό τους, οδηγούνται στον γκρεμό (ΕΠΕ, 4, 344)". Το τελευταίο στάδιο του θυμού είναι ένα ακράτητο μίσος και πολλά βιώματα εκδικήσεως, εναντίον εκείνων, που έδωσαν την αφορμή. 

Η εκδίκηση αυτή συχνά φτάνει μέχρι και τον φόνο. Δηλαδή φτάνουμε στην κατάσταση της οργής, που συχνά παρατείνεται και καθιστά πολύ προβληματική την ταλαίπωρη ζωή μας. Ας ακούσουμε και δυο Πατερικές γνώμες για τον ορισμό του θυμού. Κατ' αρχάς υπενθυμίζουμε το χωρίο του Προφήτου Ησαΐου: "Οὐαί οἱ μεθύοντες ἄνευ οἴνου [κη, 1]". Αλίμονο σε όσους μεθούν χωρίς κρασί, δηλαδή από τον άκρατο θυμό, κατά την ερμηνεία του αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας. 

Και συμπληρώνει ο Μέγας Βασίλειος: '' Ο θυμός είναι η μέθη της ψυχής διότι την κάμνει παράφρονα όπως ο οίνος... Σκέψου τον οργιζόμενο πώς μεθά με το πάθος. Ο ίδιος δεν είναι κύριος του εαυτού του. Δεν γνωρίζει τον εαυτό του. Δεν γνωρίζει αυτούς που είναι παρόντες. Σαν να μάχεται μέσα στη νύχτα πιάνει το καθετί, σκοντάφτει σε όλα, δεν ξέρει τι λέει, είναι δυσκολοσυγκράτητος. Βρίζει, κτυπά, απειλεί, κραυγάζει, ξεσχίζεται. Να αποφεύγεις τη μέθη αυτή (6/51)". Την ίδια γνώμη εκφράζει και ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός:

"Αλίμονο σ' αυτούς που μεθούν όχι από κρασί. Ο θυμός είναι μέθη της ψυχής και τη βγάζει από τα λογικά της, όπως το κρασί". "Μην πασχίζεις να είσαι εγκρατής, αφού έχεις διώξει από μέσα σου την πραότητα. Γιατί όποιος απέχει από το φαγητό και ποτά και θυμώνει αλόγιστα, μοιάζει με θαλασσοπόρο καράβι, που έχει τον διάβολο για καπετάνιο του (ΕΠΕ, 8α)". Ο ιερός Χρυσόστομος δίνει βαρύτερο χαρακτηρισμό στο πάθος του θυμού, όταν λέγει: "Ο διάβολος δεν τρέμει τόσο πολύ τον άνθρωπο που θεραπεύει τους δαιμονισμένους, όσο τον άνθρωπο που συγκρατεί την οργή του και νικάει τον θυμό του. 

Γιατί και ο θυμός είναι δαίμονας φοβερός και πρέπει τους θυμώδεις να ελεεινολογούμε περισσότερο παρά τους δαιμονισμένους (ΕΠΕ, 5, 142)". "Στον θυμώδη το βλέμμα είναι ταραγμένο, το πρόσωπο πρησμένο, η γλώσσα είναι λυσσασμένη, τα χέρια καταφέρονται εναντίον όλων. Ένας τέτοιος κάνει τις πράξεις που κάνουν και οι δαιμονισμένοι. Ο θυμός είναι θεληματικός δαίμονας, θεληματική μανία, έλλειψη λογικής. Ο θυμός είναι παιχνίδι του διαβόλου, εργαστήριο δαιμόνων, άξιος υπηρέτης της κακίας τους ( MG 63, 552)". 

συνεχίζεται.....

(Αρχιμανδρίτη Γαβριήλ Γ. Αθανασιάδη, Ο θυμός, Εκδόσεις Σωτήρ, Δεκέμβριος 2002)

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα δια των πρεσβειών του αγίου Κοσμά του Αιτωλού!