Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 170ο

 

Ασφαλώς όμως περισσότερο από τους άλλους ο θυμώδης άνθρωπος προσβάλλει και αδικεί και αφαντάστως βλάπτει και καταστρέφει τον ίδιο τον εαυτό του. Ο θυμός είναι βέλος, που εκτοξεύεται κατά των άλλων, όμως επιστρέφει και θανάσιμα τραυματίζει τον τοξότη του. Το πάθος του θυμού φέρει μέσα του την κατάσταση του θανάτου. Πόσο βαρύ και δυσβάστακτο φορτίο είναι ο θυμός φαίνεται και εκφράζεται και με τα εξής λόγια του Πνεύματος: "Βαρύ λίθος καί δυσβάστακτον ἄμμος, ὀργή δέ ἄφρονος βαρυτέρα ἀμφοτέρων. Ἀνελεήμων θυμός καί ὀξεῖα ὀργή (Παρ. κζ, 3)."

Βαρύ πράγμα είναι το λιθάρι και ασήκωτη η πολλή άμμος, η οργή όμως του άφρονα είναι βαρύτερη και περισσότερο ανυπόφορη κι από τα δυο αυτά. Ο θυμός δεν γνωρίζει έλεος κι η οργή είναι όργανο οξύ, που πληγώνει βαθιά. Κάτι χειρότερο, μεταβάλλει την όαση της ψυχής σε γυμνή και καυστική έρημο. Δεν αφήνει τίποτε όρθιο, λίβας που τα ξηραίνει όλα, κυκλώνας που γκρεμίζει και καταστρέφει και αφήνει συντρίμμια στο πέρασμά του. Σχολιάζει ο ερμηνευτής του χωρίου:

"Η άμμος και τα λιθάρια κουράζουν το σώμα, ο θυμός κι η οργή προχωρούν βαθιά και κουράζουν την ψυχή και πληγώνουν την καρδιά. Όταν όμως η ψυχή κι η καρδιά κουραστούν, τότε εντός ολίγου θα τσακισθεί και το σώμα". Και αυτά γίνονται δυστυχώς αν δεν σταματήσει το κακό. Και πρώτα από όλα με τον θυμό ο άνθρωπος χάνει την ψυχική του ειρήνη. 

Αποξενώνεται από το αγαθό εκείνο που αποτελεί τη συνισταμένη όλων των αγαθών, που έχει απόλυτη αξία, που δίνει υψηλό νόημα και περιεχόμενο στη φτωχή μας ύπαρξη, που αξιοποιεί τις ικανότητες και τα χαρίσματά μας, πουν είναι έκφραση ψυχικής υγείας και προϋπόθεση σωματικής, που ομορφαίνει την ταλαίπωρη ζωή μας. Και τι μας μένει, όταν απωλέσουμε την ειρήνη μας; Απλούστατα, η ζωή μας γίνεται προβληματική, άχαρη κι εμείς κυριολεκτικά μπαίνουμε στο περιθώριο. 

Εφαρμόζεται και για τους θυμώδεις και οργιζομένους σε κάποιο βαθμό ο λόγος του Αποστόλου Παύλου: "σύντριμμα καί ταλαιπωρία ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν, καί ὀδόν εἰρήνης οὐκ ἔγνωσαν (Ρωμ. γ, 16)". Στους δρόμους τους και στις εκδηλώσεις τους σπέρνουν συντρίμματα. Βίον όμως ειρηνικό δεν γνώρισαν. Ερωτά και αποκρίνεται ο ιερός Χρυσόστομος: "Θέλεις να εξετάσουμε και τις ψυχές των οξύθυμων; Και είναι χειρότερο από αυτό το βασανιστήριο; Τι χειρότερο από τα τραύματα που έχουν μέσα τους οι οξύθυμοι; Τι χειρότερο από το καμίνι που διαρκώς καίει κι από τη φλόγα, που ποτέ δεν σβήνει; "

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο μεγάλος ανατόμος της ανθρώπινης ψυχής, κάνει και μια άλλη παρατήρηση πάνω στο θέμα. Κάνει λόγο και για ηδονιστικό θυμό. Ως πάθος που είναι, όταν ικανοποιείται, δημιουργεί στον θυμωμένο μια ηδονή, όπως ακριβώς και το κάπνισμα ή το οποιοδήποτε ναρκωτικό. Είναι όμως μια ηδονή εντελώς παροδική, που αφήνει πίσω της πίκρα και φαρμάκι και καταστροφή. Ας τον ακούσουμε: "Ο άγριος θυμός προκαλεί μεγάλες συμφορές και σε εκείνον που θυμώνει και στο περιβάλλον του.... Γιατί τίποτε άλλο δεν θολώνει τόσο την καθαρότητα της σκέψεως και την διαύγεια του λογικού, όσο ο άτακτος και παράφορος θυμός". 

"Ο σοφός Σολομών λέγει ότι ο θυμός καταστρέφει και τους συνετούς.... Κι αν ακόμη (ο θυμώδης) πρόκειται να πάθει κάποιο κακό, όλα τα υπομένει αγόγγυστα, αρκεί να απολαύσει την ηδονή, που χαρίζει η ικανοποίηση του πάθους του θυμού. Γιατί η έξαψη του θυμού είναι είδος ηδονής, που τυραννάει την ψυχή περισσότερο από τη φλόγα της ηδονής. Διότι ανατρέπει και διαταράσσει την ψυχική υγεία. Πράγματι ο θυμός οδηγεί εύκολα στον παραλογισμό και συνεχώς δημιουργεί άδικες έχθρες και μίσος παράλογο και αδικαιολόγητες συγκρούσεις και εξωθεί τον άνθρωπο σε πολλά άλλα παρόμοια λόγια και έργα, γιατί η ψυχή υποχωρεί μπροστά στη μεγάλη ορμή του πάθους του θυμού". 

Κι επειδή ακριβώς το πάθος αυτό προξενεί μεγάλη ζημιά σ' αυτόν που το έχει και το υποθάλπει και γίνεται αιτία ποικίλων κακών, ο ιερός Πατήρ συμβουλεύει πατρικώς: "Σπλαχνίσου αυτόν που σε βρίζει, γιατί έχει κυριευθεί από φοβερό θηρίο, τον θυμό κι από τρομερό δαίμονα, την οργή. Ελευθέρωσε αυτόν, που κατευθύνεται από φοβερό δαίμονα και που καταστρέφεται πολύ σύντομα. Γιατί τέτοιο είναι αυτό το νόσημα, ώστε να μη χρειάζεται πολύ χρόνο, για καταστρέψει αυτόν που έχει κυριευθεί από θυμό. Γι' αυτό και η Σοφία του Θεού λέγει: 

"Ἡ ροπή τοῦ θυμοῦ αὐτοῦ πτῶσις αὐτῷ (Σοφία Σειράχ, α 22)", δείχνοντας μ' αυτό κυρίως την τυραννικότητα του θυμού, ότι δηλαδή σε σύντομο χρονικό διάστημα προκαλεί μεγάλα κακά και δεν χρειάζεται χρονοτριβή, καθώς επίσης και ότι αν μαζί με τη δύναμη που έχει είναι και μόνιμο πάθος, είναι δυσκολοπολέμητο.... Γι' αυτό χρειάζεται μεγάλη ταχύτητα, για να προλάβουμε τη φλόγα και να μην την αφήσουμε να φουντώσει. Γιατί αν φουντώσει, γίνεται αίτιο πολλών κακών το νόσημα αυτό". 

"Έτσι κατέστρεψε ολόκληρες οικογένειες και κατάργησε αρχαίες παραδόσεις και μέσα σε σύντομο χρόνο και ξαφνικά, προξένησε τραγωδίες, για τις οποίες δεν υπήρχε παρηγοριά... Στην περίπτωση της οργής χρειάζεται εντονότερη προσπάθεια, γιατί το πάθος είναι τυραννικό και πολλές φορές παρασύρει ακόμα και εκείνους που αγρυπνούν πάνω στον εαυτό τους και τους γκρεμίζει στο βάραθρο της καταστροφής". 

συνεχίζεται.....

(Αρχιμανδρίτη Γαβριήλ Γ. Αθανασιάδη, Ο θυμός, Εκδόσεις Σωτήρ, Δεκέμβριος 2002)

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα!

Παγκόσμια ημέρα εκπαιδευτικών σήμερα! Χρόνια πολλά! 

Ας είναι δημιουργικός και ευφρόσυνος ο μήνας Οκτώβριος! 

 

 

Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 169ο

Στο σημείο αυτό των συνεπειών του θυμού, ο λόγος του Θεού εφιστά περισσότερο την προσοχή μας διότι είναι σοβαρό και λέγει: "Ἀνήρ θυμώδης ὀρύσσει νεῖκος (Παρ. κθ. ,22). Ο θυμώδης άνθρωπος σαν να έχει ανασκαφεί από κάποιο μεταλλείο, βγάζει φιλονικίες. Δηλαδή όσο το πάθος μένει, τόσο και δημιουργεί ακατάπαυστα παντού φιλονικίες. “Δημιουργεί μάχες και φιλονικίες μεταξύ των ανθρώπων που συναλλάσσεται. Δημιουργεί ταραχή στην οικογένεια, διαπληκτισμούς μεταξύ των γειτόνων, υποδαυλίζει τα μίση και γενικώς καθιστά εχθρούς εκείνους με τους οποίους έπρεπε να ζει με ειρήνη και αγάπη”.

Γι' αυτό και αλλού η Σοφία Σειράχ λέγει: “Ἄνθρωπος θυμώδης ἐκκαύσει μάχην καί ταράξει φίλους καί ἀναμέσον εἰρηνευόντων ἐμβάλλει διαβολήν καί κατά τήν ίσχύν τοῦ ἀνθρώπου ὁ θυμός αὐτοῦ ἔσται (κη, 8). Ο θυμώδης άνθρωπος θα ανάψει σαν φωτιά τη φιλονικία…. και αυτός ο φιλόνικος άνθρωπος θα ταράξει και θα στενοχωρήσει τους φίλους του και σε όσους ζουν ειρηνικά θα ενσπείρει ανάμεσα διαβολές και θα τους  αναστατώσει. Και ο βαθμός του θυμού του είναι ανάλογος με το αξίωμα και τη δύναμη του ανθρώπου.

Όλα αυτά μαρτυρούν (μαρτυρεί και η προσωπική μας πείρα) ότι ο οργίλος και θυμώδης άνθρωπος αποτελεί  κυριολεκτικά ταραχοποιό στοιχείο και μέσα στους κόλπους της οικογένειας και στο ευρύτερο περιβάλλον της κοινωνίας, ενώ η αποστολή μας είναι να είμαστε ειρηνοποιοί. Ο θυμώδης άνθρωπος δυσκολεύεται να προσγειωθεί και αδυνατεί να συμφιλιωθεί προς την πραγματικότητα. Δεν προσπαθεί να συνεργαστεί και αρμονικά με τους άλλους. Κατά το κοινώς λεγόμενον, δεν τρώει γλυκό ψωμί με τους άλλους.

Όλοι και όλα τον πειράζουν και τον ενοχλούν. Με το παραμικρό πειράζεται, εξάπτεται, θυμώνει και παραφέρεται. Συχνά, χωρίς σοβαρή αφορμή αναστατώνεται και αναστατώνει και τα βάζει με τους άλλους. Βρίζει, βλασφημάει, αισχρολογεί, προσβάλλει, συγκρούεται με τους άλλους, χειροδικεί πολλές φορές και μερικές φορές στην παραφορά του θυμού του φτάνει και στο έγκλημα. “Θυμός πάθος, φόνου αἴτιον”, λέγει  χαρακτηριστικά ο Αριστοτέλης. “Είναι βαρύ, λέγει ο ιερός συγγραφεύς της Κλίμακος, να ταραχθεί από τον θυμό ο οφθαλμός της καρδιάς, κατά τον Ψαλμωδό [6,8]. Είναι όμως πιο βαρύ να εκδηλωθεί με τα χείλη η εσωτερική ορμή του θυμού. Το να εκδηλωθεί όμως και με χειροδικία είναι πράγμα ολωσδιόλου είναι πράγμα εχθρικό και ξένο προς τη χριστιανική ζωή (θεϊκή ζωή)”.

“Ο φιλήδονος βλάπτει και ατιμάζει μόνο τον εαυτό του – και ίσως και τον συνένοχό του. Ενώ ο θυμώδης πολλές φορές σαν λύκος αναστατώνει όλο το ποίμνιο και τραυματίζει πολλές ταπεινών ψυχών (161)”. Πόσοι και πόσοι από αυτούς που ασυγκράτητα θυμώνουν, δεν έχυσαν πικρά δάκρυα και δεν ταπεινώθηκαν όταν μετά την κατάπαυση της παραφοράς τους αντίκρισαν τα τραύματα, που προκάλεσε ο θυμός τους σε πρόσωπα αγαπητά και σε τόσες άλλες καταστροφές, τι οποίες με το πάθος αυτό δημιούργησαν γύρω τους. 

Πρέπει να το παραδεχτούμε, όσο πικρό κι αν φαίνεται σε πολλούς. Ο θυμώδης άνθρωπος, δηλαδή εκείνος που δεν τιθασεύει το πάθος του, είναι πρόσωπο ακατάλληλο, δύσκολο για την αρμονική, ομαδική συμβίωση και συνεργασία. Πάντοτε δημιουργεί προβλήματα και προσκόμματα και ποικίλες ανωμαλίες. Κατά κανόνα είναι απαράδεκτος ως συνεταίρος, διότι δεν είναι συνεργάσιμος. Αυτό δε συνιστά και η Σοφία του Θεού, όταν μας λέγει: "Μή ἴσθι ἑταῖρος ἀνδρί θυμώδει, φίλῳ δέ ὀργίλῳ μή συναυλίζου, μήποτε μάθῃς τῶν ὁδῶν αύτοῦ (Παρ. κβ, 24)". 

Μη συνεταιρίζεσαι και μη συνάπτεις φιλία στενή με άνθρωπο οξύθυμο και μη συγκατοικείς με φίλο που εύκολα και χωρίς σοβαρό λόγο οργίζεται, μήπως επηρεασθείς και μάθεις τους τρόπους και τα φερσίματά του. Δεν ομιλεί ο λόγος του Θεού για διεφθαρμένο και ανήθικο, ούτε για οκνηρό που πρέπει να αποφεύγουμε, αλλά για θυμώδη και οργίλο. Και βεβαιώνει ότι κοντά σε έναν τέτοιο θα βλαβούμε, διότι ο επηρεασμός από τις συναναστροφές είναι γενικός, επειδή ο άνθρωπος είναι μιμητικό ον. Πόσες και πόσες τέτοιες αποδοτικές συνεργασίες με πολλές προοπτικές δεν κατέρρευσαν εξαιτίας αυτού του αντικοινωνικού  πάθους και θυμού.

Είναι πράγματι πολύ αντικοινωνικό πάθος, διασπά την ενότητα και ταράζει τις ομαλές σχέσεις των ανθρώπων. " Ο άφρων που οδηγείται από τα πάθη του, λέγει ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, όταν ταράζεται από το θυμό, τόσο απομακρύνεται ψυχικά από τους αδελφούς. Και βέβαια, όταν ηρεμήσει και μετανοεί, τρέχει πάλι κοντά τους, διότι δεν μπορεί χωρίς αυτούς. Αντιθέτως όμως ο φρόνιμος και στις δυο περιπτώσεις ενεργεί συνετά. Διότι στην περίπτωση του θυμού, αφού ξεριζώσει τις αιτίες της οργής,  απαλλάσσει τον εαυτό του από τη λύπη προς τους αδελφούς". 

Ο ιερός Χρυσόστομος εμβαθύνει περισσότερο στο κακό αυτό που δημιουργεί ο θυμός στις κοινωνικές μας σχέσεις, που συχνά ξεπερνούν την εξοντωτική αγριότητα των θηρίων. “Τους θυμώδεις, λέγει, ούτε ο ύπνος τους απαλλάσσει από το πάθος τους. Νομίζοντας ότι ο εχθρός είναι παρών κι ότι τον βρίζουν και τον χτυπούν, σηκώνονται ξαφνικά από τον ύπνο και ποθούν πιο πολύ οι ένας να εξοντώσει τον άλλο παρά να συμφιλιωθούν. Άλλοι πάλι μεθυσμένοι από την οργή, πληρώνουν συκοφάντες και δημιουργούν απερίγραπτα προβλήματα ο ένας στον άλλο. Και όσα περισσότερα κακά προξενήσουν ο ένας στον άλλο, τόσο περισσότερο ερεθίζονται και γίνονται μανιακοί”.

Έπειτα, μεθυσμένοι από τον θυμό, έρχονται στα χέρια και μιμούνται τα θηρία. Χτυπούν, κλωτσούν, δαγκώνουν, τραυματίζουν ο ένας τον άλλο, χωρίς να λογαριάζουν κανένα μέλος του σώματος, ούτε μάτια, ούτε αυτιά, ούτε μύτη, ούτε πρόσωπο, ούτε οποιοδήποτε άλλο μέλος. Κι αφού καταξεσχίσουν ο ένας τον άλλο και κατακομματιάσουν και κάνουν ό, τι κακό μπορεί να φαντασθεί κανείς, φεύγουν από τη μάχη άλλοι με βγαλμένο μάτι κι άλλοι με κομμένο κεφάλι ή άλλο μέλος του σώματος. “Ἐν τῷ θυμῷ αὐτῶν ἀπέκτεινον άνθρώπους (Γεν. Μθ, 6)”.

Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος αντιπαραβάλλει το ταραχοποιό και αντικοινωνικό έργο του θυμώδους και οργισμένου, με το ειρηνοποιό και δημιουργικό έργο του πράου ανθρώπου. Και λέγει: “Εάν ένας λύκος (δηλαδή ο θυμώδης), με τη βοήθεια ενός δαίμονος μπορεί να αναστατώσει το ποίμνιο, οπωσδήποτε κι ένας αδελφός γεμάτος από θεϊκή σοφία, σαν εκλεκτός ασκός, γεμάτος από λάδι με τη βοήθεια ενός Αγγέλου μπορεί να αποτρέψει το κύμα και να γαληνέψει το πλοίο. Ο αδελφός αυτός θα λάβει από τον Θεό τόσο μισθό, όσο καταδίκη ο πρώτος και θα γίνει σε όλους καλό παράδειγμα και αιτία ωφελείας”.

συνεχίζεται.....

(Αρχιμανδρίτη Γαβριήλ Γ. Αθανασιάδη, Ο θυμός, Εκδόσεις Σωτήρ, Δεκέμβριος 2002)

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα!

Φράσεις για προβληματισμό 129ο μέρος

Λάμπει από δόξα το νησί και μοσχολίβανο ευωδιάζει. Σήμερα η Μάνα Του η χρυσή την κοίμησή της εορτάζει. Σκλάβα κι ελεύθερη ψυχή απ' όλα της Ανατολής τα μέρη μ' ευλάβεια και προσοχή το τάμα της κι εκείνη φέρει. Μια μάνα σέρνει με στοργή χρυσό παιδί στο εικόνισμά Της, γονατιστή την ευλογεί και λούζεται στα δάκρυά της. Για τη βαρκούλα του κερί μικρό ο ψαράς σ' Εκείνη ανάβει κι ο καπετάνιος προχωρεί με το ασημένιο του καράβι. Μια νια με ξέπλεκα μαλλιά σκύβοντας με μορφή κερένια στης Μάνας Του την αγκαλιά κολλάει καρδιά μαλαματένια (Γεώργιος Στρατήγης, Αναγνωστικό Ε Δημοτικού).

Οὐ δεῖ τῇ τῶν πολλῶν δόξῃ ἡμᾶς ἕπεσθαι, ἀλλά τῇ τοῦ ἑνός, εἴ τίς ἐστιν ὁ ἐπαΐων: Δεν πρέπει να ασπαζόμαστε τη γνώμη των πολλών, αλλά τη γνώμη του ενός, εφόσον αυτός είναι απόλυτος γνώστης του θέματος (Πλάτων). 

Μη φοβηθείς αυτόν που στήριξε την πίστη του πάνω στην ελπίδα. Τον είδα στη ζωή να μάχεται μα πάντα ανίκητο τον είδα (Γ. Βερίτης). 

Κρείσσονές εἰσι, αἱ τῶν πεπαιδεμένων ἐλπίδες ἤ ὁ τῶν ἀμαθῶν πλοῦτος: των καλλιεργημένων ανθρώπων οι ελπίδες είναι ανώτερες από τον πλούτο των αμαθών (Δημοσθένης). 

Τυφλοῖ δ' ὁ θυμός τοῦ νοῦ τήν καθαρότητα καί τό διειδές τῶν φρενῶν θολεῖ, ὅταν ἄτακτος καί μετά πολλῆς φέρεται τῆς ῥύμης: ο θυμός τυφλώνει την καθαρότητα του νου και θολώνει τη διορατική δύναμη της λογικής (να διακρίνει μέσα απ' τα πράγματα την έκβαση των γεγονότων, όταν επέρχεται ασυγκράτητος και με πολλή ορμή (Ιωάννης ο Χρυσόστομος). 

Στο χωριό φωτιά. Κι έλαχε η ώρα να' ναι η ώρα για βοριά και για κακόν αγέρα. Γλώσσες κόκκινες το σπίτι πάνε να φάνε. - Το παιδάκι μου! σπαράζει μια μητέρα. Μα ένας νιος χυμά και το παιδάκι αρπάζει. Ένας χωρικός, γέρος τονε κοιτάζει και τι περισσή περηφάνεια δοκιμάζει! Πώς να μην τον έχω για καμάρι; Είναι αυτός δικό μου παλληκάρι! (Τέλλος Άγρας). 

Χαρά στα μάτια που δακρύζουν για κάποιον άλλο που πονά γιατί τα μάτια αυτά θα δούνε του παραδείσου τ’ αγαθά. Χαρά στο στόμα όπου λέει λόγια παρήγορα, γλυκά, γιατί το στόμα αυτό θα ψάλει με τους αγγέλους ωσαννά. Χαρά στα χέρια όπου ντύνουν μικρά παιδιά και ορφανά, γιατί τα χέρια αυτά θα γίνουν φτερά για να πετούν ψηλά. Χαρά στο σπίτι που ανοίγει την πόρτα στον περαστικό, γιατί η πόρτα αυτή ανοίγει στην Παναγιά και στο Χριστό (Χριστιανικό τραγούδι).

Θεέ μου, μην εγκαταλείπεις τους δούλους σου, που ζουν μακριά από την Εκκλησία. Η αγάπη Σου να ενεργήσει και να τους φέρει όλους κοντά Σου. Μνήσθητι, Κύριε, των δούλων σου, που υποφέρουν από μικρά ή μεγάλα νοσήματα. Μνήσθητι, Κύριε, των αρχόντων (προέδρων, υπουργών) και βοήθησον αυτούς να κυβερνούν χριστιανικά. Μνήσθητι, Κύριε, των προβληματικών οικογενειών και των διαζευγμένων. 

Μνήσθητι, Κύριε, των ορφανών όλου του κόσμου, όλων των πονεμένων και των αδικημένων στη ζωή, των χήρων και των χηρών. Μνήσθητι, Κύριε, όλων των φυλακισμένων, των αναρχικών, των ναρκομανών, των φονέων, των κακοποιών, των κλεφτών. Φώτισον και βοήθησον αυτούς να διορθωθούν. Μνήσθητι, Κύριε, όλων των αδελφοτήτων, ανδρικών και γυναικείων, των γερόντων και των γεροντισσών. Μνήσθητι, Κύριε, των δούλων Σου, που είναι σε καιρό πολέμου. Μνήσθητι, Κύριε, των δούλων Σου, που καταδιώκονται στα βουνά και στους κάμπους. 

Μνήσθητι, Κύριε, των φτωχών, αστέγων και προσφύγων. Μνήσθητι, Κύριε, όλων των εθνών. Να τα έχεις στην αγκαλιά Σου, να τα σκεπάζεις με την αγία Σου Σκέπη, να τα φυλάγεις από κάθε κακό κι από τον πόλεμο. Και την αγαπημένη μας Ελλάδα, μέρα και νύχτα να την έχεις στην αγκαλιά Σου, να τη σκεπάζεις με την αγία Σου Σκέπη, να τη φυλάγεις από κάθε κακό κι από τον πόλεμο. Μνήσθητι, Κύριε, των δούλων Σου, που ζήτησαν τις προσευχές μας (Από τις καθημερινές προσευχές του αγίου Παϊσίου). 

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα! 

Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 168ο

Αυτή την ασχημοσύνη του θυμωμένου περιγράφει πολύ παραστατικά και ο Μέγας Βασίλειος στην ομιλία του "Κατά οργιζομένων". Ας τον ακούσουμε: "Όταν βγει στην επιφάνεια (ο θυμός και η οργή), με άλλη μορφή παρουσιάζει τον οργιζόμενο, αφού αλλάζει σαν να φοράει προσωπείο στη σκηνή, τη συνηθισμένη και γνωστή σε όλους μορφή. Δηλαδή τα μάτια, που σ' αυτούς είναι οικεία και γνωστά, γίνονται αγνώριστα. Το βλέμμα είναι παράφορο και αστράφτει κιόλας φωτιά. Ακονίζει τα δόντια, όπως κάνουν οι χοίροι όταν παλεύουν μεταξύ τους. 

Το πρόσωπο είναι μαυροκίτρινο και θερμόαιμο. Ολόκληρο το σώμα πρήζεται, οι φλέβες τεντώνονται, διότι από την εσωτερική ταραχή συγκλονίζεται το πνεύμα. Η φωνή γίνεται τραχιά και έντονη. Ο λόγος ξεφεύγει από το στόμα άναρθρος και όπως- όπως, χωρίς καμιά σειρά, άτακτος και ακατανόητος. Όταν δε το κακό φθάσει σ' αυτούς που οργίζονται, σε αθεράπευτο σημείο, τότε λοιπόν, τότε, είναι δυνατόν να παρατηρήσει κανείς θεάματα, που ούτε με τον λόγο λέγονται ούτε με την πράξη παριστάνονται.....

Εάν δε και από την αντίθετη πλευρά συναντήσουν να αντιστρατεύεται το ίδιο κακό, δηλαδή άλλη οργή και ισάξια τρέλα, και συγκρουστούν μάλιστα έτσι, τότε πράττουν και παθαίνουν όσα παθαίνουν συνήθως αυτοί που έχουν στρατηγό τους ένα τέτοιο δαίμονα (162)". Και συνεχίζει να περιγράφει τα οδυνηρά και πολύ θλιβερά αποτελέσματα της καταστάσεως του θυμού, που ενίοτε φτάνουν και στον φόνο. Έχοντας ενώπιόν του ο ιερός Χρυσόστομος αυτή την άσχημη εικόνα, νουθετεί, συμβουλεύει και λέγει: "Τίποτε δεν είναι πιο άσχημο και αποκρουστικό από έναν άνθρωπο οργισμένο και θυμωμένο, τίποτε πιο ενοχλητικό, τίποτε πιο κουραστικό, τίποτε πιο αισχρό..."

"Πρέπει λοιπόν, αν θέλουμε να έχουμε κύρος και παρρησία, να είμαστε καθαροί από τον θυμό, για να μη σχηματίσουν οι άλλοι την εντύπωση ότι τα λόγια μας είναι αποτέλεσμα θυμού. Ακόμη κι όταν λες σωστά και λογικά πράγματα, όταν τα λες με θυμό, έχασες τα πάντα, το ίδιο ακόμη κι αν μιλάς με θάρρος, κι αν συμβουλεύεις κι αν κάνεις οτιδήποτε. Να μη δίνεις στους άλλους συμβουλές με οργή, αλλά πονώντας και υποφέροντας... Έτσι, ας βάλουμε τους άλλους στη θέση τους χωρίς θυμό, χωρίς άγριο και απότομο τρόπο. Γιατί αν τους αντιμετωπίζουμε με θυμό, δεν θεωρείται αυτό θάρρος, αλλά πάθος. Αν όμως φερόμαστε με επιείκεια, αυτό είναι πραγματικό θάρρος..."

"Αλλά θα μου πεις αν του άλλου (που έδωσε αφορμή), του φερθώ επιεικώς δεν θα φοβηθεί. Θα φοβηθεί και θα συνετισθεί και πολύ περισσότερο μάλιστα. Όταν θυμώνεις, ακόμη και σωστά πράγματα να λες, ο άλλος δεν σε υπολογίζει, γιατί πιστεύει ότι τα λόγια σου είναι αποτέλεσμα θυμού. Αν όμως μιλήσει με επιείκεια, θα καταδικάσει τον εαυτό του. Το σπουδαιότερο όμως είναι ότι ο Θεός θα σε αναγνωρίσει ως παιδί Του και θα σε βραβεύσει". Και κάνει τρεις αξιοπρόσεκτες παρατηρήσεις ο ιερός Πατήρ. 1. "Η έξαψη από θυμό είναι δείγμα παιδικής νοοτροπίας (παιδικότητας δηλαδή), ενώ η συγκράτηση του θυμού είναι απόδειξη ανδρείας". 

2. "Όταν έχεις αποδείξεις (που δικαιολογούν κι ενισχύουν τις απόψεις σου), γιατί θυμώνεις και οργίζεσαι; Ή μήπως οργίζεσαι, για να τις κάνεις κι αυτές ανίσχυρες; Εκείνος που οργίζεται δεν πρόκειται να πείσει ποτέ (χάνει δηλαδή το δίκιο του)". Αναφέρεται επ' αυτού το εξής ανέκδοτο: Κατά τον μεσαίωνα, ένας αγαθός άνθρωπος συνήθιζε να παρακολουθεί τις συζητήσεις κάποιου καθηγητού του Πανεπιστημίου, που γίνονταν τότε δημόσια και σε γλώσσα λατινική. Τον ρώτησαν, λοιπόν, αν ήξερε λατινικά και εκείνος, όπως ήταν φυσικό, απάντησε αρνητικά. - Και πώς ξέρεις τότε ποιος έχει άδικο κάθε φορά, του είπαν. - Από το εξής, απάντησε. Όποιον βλέπω να οργίζεται, καταλαβαίνω ότι δεν λογικεύεται πια και άρα δεν έχει δίκαιο. 

3. Και η τρίτη παρατήρηση του ιερού Χρυσόστομου: "Πρέπει να συγκρατούμε το θυμό μας και να κάνουμε τον λόγο μας αξιόπιστο, όχι μόνο με την αποφυγή της οργής, αλλά και με την αποφυγή της κραυγής. Γιατί η κραυγή είναι το έναυσμα της οργής και πυροδοτεί την οργή. Ας βάλουμε εμπόδια στο άλογο που καλπάζει, για να ρίξουμε κάτω τον αναβάτη του (δηλαδή τον θυμό). Ας κόψουμε τα φτερά του θυμού και το κακό δεν θα πάρει πλέον έκταση. 

Γι' αυτό πρέπει να κλείνουμε όλες τις πόρτες στο πάθος αυτό. Διότι είναι παράλογο να μπορούμε να εξημερώνουμε τα θηρία και να παραβλέπουμε την ψυχή μας, όταν αγριεύει. Ο θυμός είναι φωτιά δυνατή, που τα κατακαίει όλα. Βλάπτει και την ψυχή, καταστρέφει και κάνει τον άνθρωπο αηδή και απαίσιο στην όψη. Κι αν ήταν δυνατόν να δει ο θυμωμένος την όψη του την ώρα της οργής, δεν θα χρειαζόταν άλλη συμβουλή. Τίποτε δεν είναι τόσο αποκρουστικό, όσο το πρόσωπο του θυμωμένου. 

Τα κακά που δημιουργεί ο θυμός είναι και πολλά και σοβαρά και συχνά τραγικά και απερίγραπτα, στο θέμα της ομαλής συμβιώσεως και της αρμονικής συνεργασίας με τους άλλους. Είναι δύσκολη η ζωή μας λόγω των ποικίλων συνθηκών και διαφορών και προβλημάτων και πολλών άλλων δυσμενών παραγόντων, όταν όμως προστίθεται και το τυφλό πάθος του θυμού, τότε ο βίος μας γίνεται προβληματικός. 

Η γνωστή φράση της Παλαιάς Διαθήκης "Ἀνήρ θυμώδης παρασκευάζει μάχας (Παρ. ιε, 18)" εκφράζει αυτή την πραγματικότητα, σε αντίθεση με τον μακρόθυμο, που "καί τήν μέλλουσαν καταπραΰνει. Μακρόθυμος ἀνήρ κατασβέσει κρίσεις (19)". Δηλαδή ο θυμώδης άνθρωπος προκαλεί διαρκώς φιλονικίες και ταραχές, ενώ ο μακρόθυμος και υπομονετικός προλαμβάνει και κατευνάζει και αυτή ακόμα τη φιλονικία που πρόκειται να εκραγεί. Ο υποχωρητικός άνθρωπος, εκείνος που ανέχεται, θα κατασβέσει διαμάχες και θα προλάβει δικαστικούς αγώνες κ.λπ. Και σχολιάζει ο ερμηνευτής:

"Ο οργίλος και θυμώδης, ιδού το κατεξοχήν ταραχοποιό στοιχείο. Με το παραμικρό εξάπτεται και θυμώνει, χωρίς πολλές φορές να υπάρχει σοβαρή αφορμή. Και δεν πικραίνει απλώς τον πλησίον του, αλλά και τον ερεθίζει. ΚΙ αρχίζει αμέσως η φιλονικία. Και μεταδίδεται η φωτιά της διχοστασίας και της έριδας, ακριβώς όπως μεταδίδεται στο δάσος η πυρκαγιά από το ένα δέντρο στο άλλο. Ενώ ο μακρόθυμος είναι άγγελος ειρηνικός για τη σύζυγο, το παιδί και τους αδελφούς και για όλους και αποτελεί γι' αυτούς ευτυχία και απόλαυση και στολισμό και ωραιότητα. Όλα γελούν στο σεμνό χαμόγελο της χριστιανικής αγάπης και ειρήνης. Διατηρώντας την ειρήνη του παρεμβαίνει εγκαίρως μεταξύ εκείνων, οι οποίοι πρόκειται να συμπλακούν και σβήνει την πυρκαγιά που επρόκειτο να ανάψει"!

συνεχίζεται.....

(Αρχιμανδρίτη Γαβριήλ Γ. Αθανασιάδη, Ο θυμός, Εκδόσεις Σωτήρ, Δεκέμβριος 2002)

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα διά της προστασίας του Τιμίου Σταυρού!

Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 167ο

 

Από όσα ελέχθησαν περί του ορισμού του θυμού φαίνεται και η σοβαρότητα και ο κίνδυνος αυτού του πάθους. Όμως όπως λέγει ο Κύριος "ἐκ τοῦ καρποῦ τό δένδρον γιγνώσκεται (Λουκ. στ, 44)",έτσι και το μεγάλο σε βάθος και σε έκταση κακό του θυμού, που λυμαίνεται τους περισσοτέρους από εμάς τους ανθρώπους, φαίνεται από τα ολέθρια αποτελέσματά του, που είναι και πολλά σε αριθμό και ποικίλα στο είδος τους, αλλά και σοβαρά. Παρουσιάζονται μερικά μόνο σοβαρά, όπως μας τα εκθέτει ο λόγος του Θεού και η Πατερική σοφία και εμπειρία. 

Κατ' αρχάς πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι ο θυμός αποτελεί το κατεξοχήν τυφλό πάθος, που όταν δεν χαλιναγωγείται, αλλά κυριαρχήσει, τότε θολώνει και σκοτίζει συχνά σε απελπιστικό βαθμό τον νου του ανθρώπου. Η κατάσταση του θυμού είναι έξαλλη και παράφορη. Είναι κατά την Πατερική έκφραση, "μέθη τῆς ψυχῆς".Μέθη κατά την οποία το λογικό ούτε λειτουργεί, ούτε σκέπτεται, ούτε κάνει, ούτε και ενεργεί συνετά. "Ο θυμός μάτια δεν έχει", λέει μια παροιμία. Ο θυμωμένος χάνει την αυτοκυριαρχία του, τη σοβαρότητα και την αξιοπρέπειά του. "Μαινόμεθα ὁπότε ἄν ὀργιζώμεθα", λέγει ο αρχαίος φιλόσοφος Φιλήμων. 

Εκείνος που προσβάλλεται από αυτή την κατάσταση λέει λόγια και φράσεις άσχημες και προβαίνει σε τέτοιες ενέργειες, που τον εκθέτουν απέναντι του Θεού και των ανθρώπων και για τις οποίες κατόπιν πικρά μετανοεί. Έτσι πραγματοποιείται η παροιμία "όπου σπέρνει η οργή θερίζει η μετάνοια". Όταν βρισκόμαστε στα λογικά μας συχνά κάνουμε λάθη. Όταν θυμώνουμε το κακό παραγίνεται. Γι' αυτό και ο λόγος του Πνεύματος μας υπενθυμίζει "ὁ ὀξύθυμος πράσσει μετά ἀβουλίας (Παροιμ. ιδ, 17)". 

Δηλαδή ο οξύθυμος άνθρωπος, επειδή κατά την παραφορά του δεν είναι κύριος του εαυτού του, προβαίνει σε πράξεις απερίσκεπτες, σαν να μην έχει ελεύθερη βούληση. Και οι αρχαίοι, με τη σοφία που τους διέκρινε, έλεγαν: "Ὅσα ὀργῇ χρώμενοι πράττουσιν ἄνθρωποι, ταῦτα ἀνάγκῃ τυφλά εἶναι καί ἀνόητα (Πλούταρχος)". Ο θυμός σκοτίζει και τυφλώνει τον άνθρωπο και όσα υπό το κράτος του γίνονται είναι κατά κανόνα άκριτα, άστοχα ανόητα και επιβλαβή. 

Ίσως δεν είναι υπερβολή ο ισχυρισμός ότι, τα περισσότερα και τα μεγαλύτερη λάθη και παραπτώματά μας πραγματοποιούνται πάνω στον αναβρασμό και τον σκοτισμό αυτόν, που δημιουργεί ο θυμός και η οργή. Η διαπίστωση του μεγάλου Πατρός της Εκκλησίας, του Ιωάννου Χρυσοστόμου, "ὄντως σκότος ἐστιν ὁ θυμός", αποτελεί αδιάψευστη πραγματικότητα. Γι' αυτό και η παροιμία λέει για τους θυμωμένους "βαράει σαν στραβός κι όπου πετύχει", ή το άλλο "Ηρώδης έγινε" και "ο θυμός μάτια δεν έχει". Είναι όμως θλιβερό το φαινόμενο του ανθρώπου και μάλιστα του Χριστιανού, του "ἠλαττωμένου βραχύ τι παρ' ἀγγέλους καί στεφανωμένου διά δόξης καί τιμῆς (Ψαλ. η,6)" του προικισμένου με νου και κρίση και λογικό να σκοτίζεται και να παραλογίζεται εξαιτίας του θυμού του. 

Ο θυμός", λέγει ο ιερός Χρυσόστομος, "δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια παράλογη ορμή. Και με τον παραλογισμό δεν μπορεί κανείς να πετύχει τίποτε το λογικό... Γιατί ο θυμός εμποδίζει τον άνθρωπο να δει καθαρά. Αλλά όπως ακριβώς σε νυχτερινή μάχη, τα δέσει όλα και μάτια και αυτιά, έτσι μας οδηγεί όπου το πάθος του θυμού θέλει (ΕΠΕ, 15, 492)". Και βέβαια, με αυτόν τον θυμό του, που εύκολα ανάβει κι εκδηλώνεται με τον γνωστό άσχημο τρόπο, ο άνθρωπος καταρρακώνει το κύρος του, μειώνει την υπόληψή του και χάνει την αίγλη και την εκτίμησή του στις συνειδήσεις των άλλων. Κι όχι λίγες φορές τον καθιστά στον περίγυρό του αντιπαθή και αποκρουστικό και τον αποφεύγουν, όπως εκείνον που έχει μεταδοτική ασθένεια. 

Είναι πολύ χαρακτηριστική επ' αυτού η φράση της Αγίας Γραφής: "Ἀνήρ θυμώδης οὐκ εὐσχήμων (Παρ. ια, 25)". Πόσο αλήθεια μας ασχημίζει ενώπιον όλων ο θυμός μας! Αυτός που δεν χαλιναγωγεί τον θυμό του, αλλά τον αφήνει κι εκδηλώνεται μπορεί να έχει πολλά κι έξοχα χαρίσματα και προσόντα ζηλευτά. Μπορεί κατά τα άλλα να είναι συμπαθής φυσιογνωμία και να κοσμείται με πολλές αρετές. Όμως αυτός ο ίδιος κατά τις ώρες της εξάψεως του θυμού του, αλλάζει εικόνα και μορφή. Αυτή η γλυκιά και συμπαθής φυσιογνωμία χάνει το κάλλος της και καθίσταται άγρια και αποκρουστική. Σύγχρονος δόκιμος συγγραφέας ερμηνεύοντας τη φράση "Ἀνήρ θυμώδης οὐκ εὐσχήμων" παρατηρεί: 

"Η οργή, ως υπερθέρμανση του εγκεφάλου και πύρωση της καρδιάς παρουσιάζει τον άνθρωπο αλλόφρονα, σωματικό και ηθικό ερείπιο, οικτρότατο. Αλλά και επικίνδυνο ανθρώπινο θηρίο, με μια τρομερή αλύγιστη δύναμη που υπερβαίνει και αυτή του δαιμονισμένου. Ο θυμωμένος, ο εκτός εαυτού, υπερβαίνοντας και τον μεθυσμένο σε άγρια εμφάνιση, εμπνέει τον φόβο, γιατί είναι αδύνατη η λογική επικοινωνία μαζί του και μάταιη η απόπειρα διαλόγου". 

"Με διάθεση λυσσασμένης τίγρης, με όψη φονική, με υγρούς οφθαλμούς, με τρεμάμενα χείλη, όχι μόνο βλασφημεί και βρίζει χυδαιότατα, όχι μόνο βωμολοχεί και πλήττει μανιακώς τον αντιτιθέμενο, αλλά ούτε και νιώθει κανένα συγγενικό φραγμό ή λαμβάνει υπ' όψιν τις συνέπειες των πράξεών του.... Προκειμένου για γυναίκες των οποίων ο θυμός εξελίχθηκε σε ψυχικό βρασμό, παρατηρείται και το φαινόμενο της υστερίας " (Λεξικόν αθλιοτήτων), για να επαληθευθεί και η παροιμία: "Γυναίκα θυμωμένη, θάλασσα αγριεμένη". 

συνεχίζεται.....

(Αρχιμανδρίτη Γαβριήλ Γ. Αθανασιάδη, Ο θυμός, Εκδόσεις Σωτήρ, Δεκέμβριος 2002)

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα!