Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 40ο

Ο εαυτός μας είναι ο μεγάλος άγνωστος. Νομίζουμε ότι τον γνωρίζουμε, αλλά δεν τον γνωρίζουμε ή ελάχιστα τον γνωρίζουμε. Λέει ο ιερός Χρυσόστομος ότι έχει πραγματική γνώση του εαυτού του αυτός που πιστεύει ότι δεν είναι τίποτε: "Οὗτος μάλιστα ἐστιν ὁ ἑαυτόν εἰδώς, ὁ μηδέν ἑαυτόν εἶναι νομίζων". Αλλά ποιος από εμάς πιστεύει ότι δεν είναι τίποτε; Οι πιο πολλοί έχουμε ιδέα ότι "εἴμεθα κάποιόν τι", όπως λέει ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης. Την ασθένεια της ψυχής μας την αγνοούμε. Ο σύγχρονος άνθρωπος δεν τολμάει να κοιτάξει κατάματα τον εαυτό του, να αντικρίσει την ένδεια και την αδυναμία του. 

Αλλά πώς θα γνωρίσουμε την ασθένεια της ψυχής μας; Ο όσιος Ισαάκ ο Σύρος, έμπειρος γνώστης της πνευματικής ζωής, απαντά ότι "οὐδείς δύναται νά αἰσθανθῇ τήν ἰδίαν αὐτοῦ ἀσθένειαν, ἐάν δέν παραχωρηθῇ μικρόν ὐπό τοῦ Θεοῦ νά ἐμπέσῃ εἰς πειρασμούς ἤ σωματικούς ἤ ψυχικούς". Με τη δοκιμασία των θλίψεων γνωρίζει ο άνθρωπος βαθύτερα τον εαυτό του, την ασθένεια της ψυχής του. Εάν δεν επέτρεπε ο Θεός να δοκιμαστεί με θλίψεις, δεν θα συναισθανόταν την ένδεια και την αδυναμία του και θα κινδύνευε να πέσει και να συντριβεί εξαιτίας της υπερηφάνειάς του. Ο θεόπνευστος λόγος της Γραφής βεβαιώνει ότι "πρό συντριβής ἡγεῖται ὕβρις (Παρ. στ, 18)". Πριν από την οποιαδήποτε πτώση, προηγείται υπερηφάνεια. Η πτώση και η συντριβή ακολουθούν. 

Εάν δεν ταπεινωθούμε, το έδαφος γίνεται ολισθηρό και θα φθάσουμε αναπόφευκτα στην πτώση και τη συντριβή. Ο όσιος Ισαάκ ο Σύρος σημειώνει ότι "'ἐάν δέν συναισθανθῇ ὁ ἄνθρωπος τήν ἀσθένειάν του, τά πράγματα αὐτοῦ κεῖνται ἐπί τοῦ ξυρού ἀκμῆς τοῦξυραφίου, και κατά πᾶσαν στιγμήν εὑρίσκεται είς μ΄λεγαν κίνδυνον, μή ὤν μακράν τῆς πτώσεως, μήτε ἐκ τοῦ φθοροποιοῦ λέοντος τῆς ὑπερηφανείας φαίνεται ἀπηλλαγμένος". Αλλά για να μη γίνουμε λεία "τοῦ φθοροποιοῦ λέοντος τῆς ὑπερηφανείας", έρχονται οι θλίψεις να μας βοηθήσουν να συναισθανθούμε την ασθένεια της ψυχής μας και να ταπεινωθούμε. 

Εάν ταπεινωθούμε, ελκύουμε τη Χάρι του Θεού και λαμβάνουμε δώρα θεϊκά: τη δροσιά του ουρανού, την αυτογνωσία, την υπομονή, τη γνώση των μυστηρίων του Θεού, τη διάκριση τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος! Με τη δοκιμασία των θλίψεων γνωρίζουμε βαθύτερα και το θέλημα του Θεού, "τό ἀγαθόν καί εὐάρεστον καί τέλειον (Ρωμ. ιβ,2)". Μαθαίνουμε τα "δικαιώματά" Του, όπως ψάλλει ο ιερός Ψαλμωδός: "Ἀγαθόν μοι, ὅτι ἐταπείνωσάς με, ὅπως ἄν μάθῳ τά δικαιώματά σου (Ψαλμός ριη [118], 71".

Ήταν πολύ ευεργετικό και σωτήριο για μένα το ότι με ταπείνωσες με θλίψεις. Διότι  η παιδαγωγία Σου αυτή με βοήθησε να μάθω το άγιο θέλημά Σου. Εάν δεν δοκιμαζόμασταν με θλίψεις, δεν θα γνωρίζαμε βαθύτερα το θέλημα του Θεού. Οι ανέσεις και η καλοπέραση μας κάνουν να λησμονούμε τον Θεό και να απομακρυνόμαστε από την αγάπη του Θεού Πατέρα. Παθαίνουμε αυτό που γράφει στο Δευτερονόμιο: "Καί ἔφαγεν Ἰακώβ καί ἐνεπλήσθη, καί ἀπελάκτισεν ὁ ἠγαπημένος, ἐλιπάνθη, ἐπαχύνθη, ἐπλατύνθη· καί ἐγκατέλιπεν Θεόν τόν ποιήσαντα αὐτόν καί ἀπέστη ἀπό Θεοῦ σωτῆρος αὐτοῦ (λβ, 15)".

Οι θλίψεις αντίθετα μας φέρνουν πιο κοντά στον Θεό. Μας κάνουν να Τον θυμόμαστε. "Κύριε, ἐν θλίψει ἐμνήσθην σου", λέει ο προφήτης Ησαΐας (κστ, 16). Κύριε, σε θυμήθηκα στη θλίψη μου. Το ίδιο να λέμε κι εμείς: Κύριε, σε θυμηθήκαμε στη θλίψη μας. Όταν όλα τα είχαμε άφθονα και τίποτε δεν μας έλειπε, Σε είχαμε ξεχάσει. Τώρα που ήλθαν οι θλίψεις και τα βάσανα, Σε θυμηθήκαμε. Στους πειρασμούς και τις θλίψεις αισθανόμαστε περισσότερο την αγάπη του Θεού, την αγαθή πρόνοια και κραταιά προστασία Του.

"Ἐκτός πειρασμῶν ἡ πρόνοια τοῦ Θεοῦ οὐχ ὁρᾶται", ούτε παρρησία προς τον Θεό αποκτούμε, ούτε τη σοφία του Αγίου Πνεύματος διδασκόμαστε, ούτε βλέπουμε στην ψυχή μας να αυξάνεται ο θείος πόθος, σημειώνει ο όσιος Ισαάκ ο Σύρος. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος παρατηρεί ότι "κάμνουσα ψυχή ἐγγύς ἐστι τοῦ Θεοῦ". Η ψυχή που δοκιμάζεται βρίσκεται πολύ κοντά στον Θεό. Οι πιστοί "τόν Εὐεργέτην οἱκειοῦνται διά τῆς θλίψεως". Γίνονται οικείοι του Ευεργέτη Θεού με τη δοκιμασία των θλίψεων. Συγγενεύουν πιο πολύ με τον Θεό. Τους αναγνωρίζει δικούς Του. 

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα!

 

Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 35ο

 

Υπάρχουν δυο μεγάλες κατηγορίες πειρασμών: οι αμαρτητικοί πειρασμοί (της φιληδονίας, της φιλαργυρίας και της φιλοδοξίας) και οι πειρασμοί των θλίψεων (ασθένειες, θάνατοι, σεισμοί, καύσωνες, πυρκαγιές, πλημμύρες, ακραία καιρικά φαινόμενα). Οι πρώτοι αναφέρονται στο ηθικό κακό και οι δεύτεροί στο φυσικό κακό που υπάρχει στον κόσμο. Με τους αμαρτητικούς πειρασμούς δεν έχει καμιά σχέση ο Θεός. 

Είναι βαρύ να λέμε ότι παραχωρεί ο Θεός να αμαρτήσουμε. "Ο Θεός", λέγει ο άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης, "ποτέ δεν παραχωρεί να αμαρτήσουμε. Εμείς κάνουμε παραχωρήσεις και έρχεται ο διάβολος και μας πειράζει. Όταν λ.χ. υπερηφανεύομαι, διώχνω τη Θεία Χάρι, φεύγει ο φύλακας άγγελός μου, έρχεται ο άλλος.... άγγελος, ο διάβολος, και σπάζω τα μούτρα μου. Αυτή είναι δική μου παραχώρηση και όχι του Θεού. 

Η διεφθαρμένη φύση του μεταστατικού ανθρώπου αισθάνεται έλξη και δίνει υπόσταση στους αμαρτητικούς πειρασμούς. Κάνουμε πράγματα που δεν θα θέλαμε να τα κάνουμε και βάζουμε μόνοι μας τον εαυτό μας σε πειρασμό. Ούτε όμως οι πειρασμοί των θλίψεων προέρχονται από τον Θεό, αλλά τους επιτρέπει ο Θεός τότε που χρειάζεται και στον βαθμό που χρειάζεται, για να βγάλει από το πικρό των θλίψεων γλυκύ, από τα αγκάθια των πειρασμών ρόδα και τριαντάφυλλα. 

Επιτρέπει το φυσικό κακό, όταν το αποτέλεσμα που θα προέλθει από τη δοκιμασία των θλίψεων θα είναι αγαθό. Τις επιτρέπει τις θλίψεις για το καλό μας. Όχι για να τιμωρήσει αυτόν που αμάρτησε, αλλά για να προσφέρει φάρμακο θεϊκό σ' αυτόν που αρρώστησε. Για να μας θεραπεύσει από το κυρίως κακό, την αμαρτία, και να μας χαρίσει την αιώνια σωτηρία.

Εμείς συνηθίζουμε να ονομάζουμε "κακό" τις επιδημίες, τις ξηρασίες, τις ανομβρίες, τους σεισμούς και τις ατομικές συμφορές μας, ενώ καθαυτό κακό είναι η αμαρτία και αυτή πρέπει να ονομάζεται "κυρίως κακόν", σημειώνει ο Μέγας Βασίλειος: "Τό μέν οὖν κυρίως κακόν ἡ ἁμαρτία, ὅπερ μάλιστά ἐστι τῆς τοῦ κακοῦ προσηγορίας ἄξιον". Για άλλη αιτία μας πειράζει ο διάβολος και για άλλη αιτία επιτρέπει ο Θεός τις θλίψεις. Ο διάβολος μας πειράζει, για να αυξηθεί το κακό που υπάρχει στον κόσμο. Ενώ ο Θεός επιτρέπει τις θλίψεις, για να το περιορίσει. 

Ο διάβολος μας πειράζει για να μας πληγώσει, να μας θανατώσει και να μας οδηγήσει στον αιώνιο θάνατο. Ενώ ο Θεός επιτρέπει τις θλίψεις, για να θεραπεύσει την ασθένεια της ψυχής μας και να μας χαρίσει την αιώνια ζωή. Ο διάβολος μας πειράζει, για να μολύνει και να αμαυρώσει το κάλλος της ψυχής μας. Ενώ ο Θεός επιτρέπει τις θλίψεις, για να μας εξαγνίσει και να μας αγιάσει. Ο διάβολος μας πειράζει για να μας ξεμυαλίσει και να μας παραλογίσει. Ενώ ο Θεός επιτρέπει τις θλίψεις, για να μας σωφρονίσει και να μας συνετίσει. 

Ο διάβολος μας πειράζει, για να μας εκτροχιάσει. Ενώ ο Θεός επιτρέπει τις θλίψεις, για να μας επαναφέρει στην ορθή τροχιά. Ο διάβολος μας πειράζει, για να χάσουμε τον δρόμο μας και τον ορθό προσανατολισμό μας. Ενώ ο Θεός επιτρέπει τις θλιψεις, για να βρούμε τον δρόμο μας, τον προορισμό μας, τον απολεσθέντα Παράδεισο. Ο διάβολος μας πειράζει γιατί θέλει την πτώση και τη συντριβή μας. Ενώ ο Θεός επιτρέπει τις θλίψεις, γιατί θέλει τη μετάνοια και την ανόρθωσή μας. Ο διάβολος μας πειράζει, για να μας ζημιώσει. Ενώ ο Θεός επιτρέπει τις θλίψεις, για να μας ωφελήσει. 

Ο διάβολος μας πειράζει, για να μας κολάσει. Ενώ ο Θεός επιτρέπει τις θλίψεις, για να μας σώσει. Χωρίς τους πειρασμούς δεν σωζόμαστε. "Ἔπαρον τούς πειρασμούς, καί οὐδείς ὁ σωζόμενος"! Ακούγεται παράδοξη αυτή η θεραπευτική αγωγή, αλλά είναι νόμος του Θεού: "Πᾶν ὅ, τι προξενεῖ ἡδονήν θεραπεύεται μέ ὀδύνην", γράφει ο όσιος Ιωσήφ ο Ησυχαστής. Ο Ιατρός των ψυχών και των σωμάτων παρασκευάζει το φάρμακο της θεραπείας από τα συμπτώματα της ασθένειάς μας. Χρησιμοποιεί τον πόνο, τις θλίψεις και τα βάσανα, για να ιατρεύσει την ασθένεια της ψυχής μας και να μας χαρίσει την αιώνια ζωή, που είναι ζωή χωρίς πόνους, λύπες και αναστεναγμούς, ζωή μακαριότητας και ευτυχίας. 

Το πόσο αποτελεσματικό είναι το φάρμακο των θλίψεων, για να θεραπεύσει την ασθένεια της ψυχής μας, θα φανεί καθαρότερα, καθώς θα εξηγούνται οι λόγοι για τους οποίους επιτρέπει ο Θεός να αντιμετωπίζουμε θλίψεις. Σταχυολογήσαμε κάποιες αγιογραφικές και πατερικές ερμηνείες. Οι περισσότερες πατερικές ερμηνείες είναι του ιερού Χρυσοστόμου από τις εξαίρετες Ομιλίες του προς τον λαό της Αντιόχειας, τότε που κάποιοι θερμόαιμοι ακρωτηρίασαν τους ανδριάντες του αυτοκράτορα Μεγάλου Κωνσταντίνου.

(Αβραάμ Μ. Κόκαλη, Στήριξέ με, όταν λυγίζω, Αθήνα, Μάρτιος 2021, Βιβλιοπωλείο Εκδόσεων Σωτήρ)

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα διά των πρεσβειών των Τριών Ιεραρχών, των τριών μεγίστων φωστήρων της τρισηλίου θεότητος!