Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 165ο

 

Το ψυχολογικό αυτό φαινόμενο του θυμού, με τις πάντοτε άσχημες εκδηλώσεις του, όταν εξωτερικεύεται, είναι κυρίως θέμα εσωτερικού ερεθισμού. Υπάρχουν άτομα που δεν προσβάλλονται ή που μπορούν και χαλιναγωγούν αυτή την προσβολή και προλαμβάνουν το ξέσπασμα του θυμού. 

Υπάρχουν όμως και πολλοί, που -για ποικίλους λόγους- δεν προσπαθούν να χαλιναγωγήσουν και να καταστείλουν αυτούς τους ερεθισμούς που δέχονται και μοιραίως κατά τρόπο ενστικτώδη ο θυμός ξεσπά και διαρκεί τόσο χρόνο όσο και το ερέθισμα. Όλα αυτά μας λένε ότι το πάθος του θυμού, με τα γνωστά και πάντοτε δυσάρεστα αποτελέσματά του, είναι στενά και άμεσα συνδεδεμένο ως αιτία και αποτέλεσμα με τον εγωισμό. 

Ο υποχθόνιος ερεθισμός που υποκινεί και ενεργοποιεί τον θυμό είναι ο επάρατος εγωισμός μας, η αιτία όλων των κακών. Πιο απλά: Το ξέσπασμα του θυμού είναι αντίδραση θιγομένου, πληγωμένου ή μη ικανοποιημένου εγωισμού. Ο θυμός, που η αρχική του έννοια ήταν ατμός, καπνός (εξ ου και θυμίαμα) ή κονιορτός (σκόνη) εμφανίζεται στην αρχή ως μια πικρία, μια δυσάρεστη και μελαγχολική διάθεση, που καλύπτει την ψυχή του ανθρώπου, όταν προσβάλλεται από κάποια αφορμή, κάποια δυσκολία ή όταν διαψεύδονται οι προσδοκίες του, προσβάλλεται η αξιοπρέπειά του, ο εγωισμός του, όταν θίγεται το προσωπικό του συμφέρον κ.λπ. 

Συχνά ο άνθρωπος θυμώνει και νευριάζει από ασήμαντες αφορμές. Παραδείγματος χάριν όταν το παπούτσι δεν φοριέται, διότι είναι στενό, όταν δεν ξεκλειδώνει εύκολα η πόρτα, όταν δεν είναι το φαγητό έτοιμο στην ώρα του ή δεν έγινε αυτό που θέλει από τους άλλους κ.λπ. Σε όλες αυτές τις εξωτερικές αφορμές, που δεν θα λείψουν ποτέ και από κανένα, διότι τέτοιο είναι το περιεχόμενο της ζωής, επηρεάζεται, πλήττεται το νευρικό σύστημα του ανθρώπου, δημιουργείται κάποια πικρία και δυσάρεστη διάθεση. 

Και αν κανείς προφθάσει και με λίγη υπομονή καταστείλει αυτή την πικρία και η θέληση χαλιναγωγήσει τη δυσάρεστη αυτή διάθεση, τότε το κακό προλαμβάνεται. Διαφορετικά εξελίσσεται σε θυμό και οργή και στη συνέχεια ο θυμωμένος ξεσπά με τον γνωστό τρόπο και τα δυσάρεστά του αποτελέσματα. Δηλαδή ο θυμός ως προς την έντασή του, τις εκδηλώσεις και τα αποτελέσματά του, παρουσιάζει διαβαθμίσεις. Συγκεκριμένα: Στην αρχή παρουσιάζεται ως μικρή ένδειξη ανυπομονησίας και πικρίας. "Πικρία ῥίζα θυμοῦ καί ὀργῆς (Χρυσόστομος)". Χάνει κανείς τη χαρούμενη και ειρηνική του διάθεση μπροστά στις συνηθισμένες δυσκολίες που συναντά. Ακολουθεί η παραφορά. 

Ο θυμωμένος ερεθίζεται από την αφορμή και εκδηλώνει τη δυσαρέσκειά του με λόγια και φράσεις έντονες και με νευρικές και άτακτες κινήσεις και χειρονομίες. Κατά τον τρίτο βαθμό του ο θυμός εκδηλώνεται με βία και ξεσπά όχι μόνο σε λόγια προσβλητικά, αλλά ενίοτε και σε χειροδικίες κ.λπ. Προχωρεί κατόπιν μέχρι μανίας. Δεν είναι πλέον κύριος του εαυτού του και δεν ελέγχει τις εκδηλώσεις του. Ξεσπά σε ασυνάρτητα λόγια και σε άτακτες κινήσεις όπως κάνει ένας τρελός. Ο θυμός τώρα μοιάζει με το ηφαίστειο που κοχλάζει και ξαφνικά ξεσπά και βγάζει λάβα και φωτιά. 

Στις στιγμές αυτές ο όλος άνθρωπος διέρχεται μια κρίση, μια έντονη ταραχή του ψυχικού του κόσμου που απομακρύνει την ειρήνη της ψυχής και καταπνίγει όλα τα ευγενή συναισθήματα της καρδιάς και επικρατεί ο ενστικτώδης άνθρωπος με όλα του τα πάθη και τις κακίες. Κατά τη χαρακτηριστική έκφραση του Μεγάλου Βασιλείου "μανία τις ὀλιγοχρόνιος ἐστιν ὁ θυμός". Ο θυμός είναι μια στιγμιαία τρέλα με πολλές δυσάρεστες συνέπειες. Τον ίδιο χαρακτηρισμό δίνει στον θυμό και ο ιερός Χρυσόστομος:

"Πραγματικά αυτός που θυμώνει δεν παραπαίει λιγότερο από αυτούς που κατέχονται από μανία. Πρόσεξε λοιπόν ό, τι ακριβώς συμβαίνει στους τρελούς, όταν ο δαίμονας εκείνος εισέλθει σ΄ αυτούς και τους κάνει παράφρονες και τους παρασύρει να κάνουν αντίθετα από όσα βλέπουν... Με τον ίδιο τρόπο κι αυτοί που θυμώνουν δεν αναγνωρίζουν τους παρόντες δεν θυμούνται τη συγγένεια, τη φιλία, ούτε το αξίωμα, ούτε αντιλαμβάνονται τίποτε άλλο, αλλά τυραννούμενοι από τον θυμό τους, οδηγούνται στον γκρεμό (ΕΠΕ, 4, 344)". Το τελευταίο στάδιο του θυμού είναι ένα ακράτητο μίσος και πολλά βιώματα εκδικήσεως, εναντίον εκείνων, που έδωσαν την αφορμή. 

Η εκδίκηση αυτή συχνά φτάνει μέχρι και τον φόνο. Δηλαδή φτάνουμε στην κατάσταση της οργής, που συχνά παρατείνεται και καθιστά πολύ προβληματική την ταλαίπωρη ζωή μας. Ας ακούσουμε και δυο Πατερικές γνώμες για τον ορισμό του θυμού. Κατ' αρχάς υπενθυμίζουμε το χωρίο του Προφήτου Ησαΐου: "Οὐαί οἱ μεθύοντες ἄνευ οἴνου [κη, 1]". Αλίμονο σε όσους μεθούν χωρίς κρασί, δηλαδή από τον άκρατο θυμό, κατά την ερμηνεία του αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας. 

Και συμπληρώνει ο Μέγας Βασίλειος: '' Ο θυμός είναι η μέθη της ψυχής διότι την κάμνει παράφρονα όπως ο οίνος... Σκέψου τον οργιζόμενο πώς μεθά με το πάθος. Ο ίδιος δεν είναι κύριος του εαυτού του. Δεν γνωρίζει τον εαυτό του. Δεν γνωρίζει αυτούς που είναι παρόντες. Σαν να μάχεται μέσα στη νύχτα πιάνει το καθετί, σκοντάφτει σε όλα, δεν ξέρει τι λέει, είναι δυσκολοσυγκράτητος. Βρίζει, κτυπά, απειλεί, κραυγάζει, ξεσχίζεται. Να αποφεύγεις τη μέθη αυτή (6/51)". Την ίδια γνώμη εκφράζει και ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός:

"Αλίμονο σ' αυτούς που μεθούν όχι από κρασί. Ο θυμός είναι μέθη της ψυχής και τη βγάζει από τα λογικά της, όπως το κρασί". "Μην πασχίζεις να είσαι εγκρατής, αφού έχεις διώξει από μέσα σου την πραότητα. Γιατί όποιος απέχει από το φαγητό και ποτά και θυμώνει αλόγιστα, μοιάζει με θαλασσοπόρο καράβι, που έχει τον διάβολο για καπετάνιο του (ΕΠΕ, 8α)". Ο ιερός Χρυσόστομος δίνει βαρύτερο χαρακτηρισμό στο πάθος του θυμού, όταν λέγει: "Ο διάβολος δεν τρέμει τόσο πολύ τον άνθρωπο που θεραπεύει τους δαιμονισμένους, όσο τον άνθρωπο που συγκρατεί την οργή του και νικάει τον θυμό του. 

Γιατί και ο θυμός είναι δαίμονας φοβερός και πρέπει τους θυμώδεις να ελεεινολογούμε περισσότερο παρά τους δαιμονισμένους (ΕΠΕ, 5, 142)". "Στον θυμώδη το βλέμμα είναι ταραγμένο, το πρόσωπο πρησμένο, η γλώσσα είναι λυσσασμένη, τα χέρια καταφέρονται εναντίον όλων. Ένας τέτοιος κάνει τις πράξεις που κάνουν και οι δαιμονισμένοι. Ο θυμός είναι θεληματικός δαίμονας, θεληματική μανία, έλλειψη λογικής. Ο θυμός είναι παιχνίδι του διαβόλου, εργαστήριο δαιμόνων, άξιος υπηρέτης της κακίας τους ( MG 63, 552)". 

συνεχίζεται.....

(Αρχιμανδρίτη Γαβριήλ Γ. Αθανασιάδη, Ο θυμός, Εκδόσεις Σωτήρ, Δεκέμβριος 2002)

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα δια των πρεσβειών του αγίου Κοσμά του Αιτωλού!