Θαυμαστές διηγήσεις μέρος 167ο

 

Από όσα ελέχθησαν περί του ορισμού του θυμού φαίνεται και η σοβαρότητα και ο κίνδυνος αυτού του πάθους. Όμως όπως λέγει ο Κύριος "ἐκ τοῦ καρποῦ τό δένδρον γιγνώσκεται (Λουκ. στ, 44)",έτσι και το μεγάλο σε βάθος και σε έκταση κακό του θυμού, που λυμαίνεται τους περισσοτέρους από εμάς τους ανθρώπους, φαίνεται από τα ολέθρια αποτελέσματά του, που είναι και πολλά σε αριθμό και ποικίλα στο είδος τους, αλλά και σοβαρά. Παρουσιάζονται μερικά μόνο σοβαρά, όπως μας τα εκθέτει ο λόγος του Θεού και η Πατερική σοφία και εμπειρία. 

Κατ' αρχάς πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι ο θυμός αποτελεί το κατεξοχήν τυφλό πάθος, που όταν δεν χαλιναγωγείται, αλλά κυριαρχήσει, τότε θολώνει και σκοτίζει συχνά σε απελπιστικό βαθμό τον νου του ανθρώπου. Η κατάσταση του θυμού είναι έξαλλη και παράφορη. Είναι κατά την Πατερική έκφραση, "μέθη τῆς ψυχῆς".Μέθη κατά την οποία το λογικό ούτε λειτουργεί, ούτε σκέπτεται, ούτε κάνει, ούτε και ενεργεί συνετά. "Ο θυμός μάτια δεν έχει", λέει μια παροιμία. Ο θυμωμένος χάνει την αυτοκυριαρχία του, τη σοβαρότητα και την αξιοπρέπειά του. "Μαινόμεθα ὁπότε ἄν ὀργιζώμεθα", λέγει ο αρχαίος φιλόσοφος Φιλήμων. 

Εκείνος που προσβάλλεται από αυτή την κατάσταση λέει λόγια και φράσεις άσχημες και προβαίνει σε τέτοιες ενέργειες, που τον εκθέτουν απέναντι του Θεού και των ανθρώπων και για τις οποίες κατόπιν πικρά μετανοεί. Έτσι πραγματοποιείται η παροιμία "όπου σπέρνει η οργή θερίζει η μετάνοια". Όταν βρισκόμαστε στα λογικά μας συχνά κάνουμε λάθη. Όταν θυμώνουμε το κακό παραγίνεται. Γι' αυτό και ο λόγος του Πνεύματος μας υπενθυμίζει "ὁ ὀξύθυμος πράσσει μετά ἀβουλίας (Παροιμ. ιδ, 17)". 

Δηλαδή ο οξύθυμος άνθρωπος, επειδή κατά την παραφορά του δεν είναι κύριος του εαυτού του, προβαίνει σε πράξεις απερίσκεπτες, σαν να μην έχει ελεύθερη βούληση. Και οι αρχαίοι, με τη σοφία που τους διέκρινε, έλεγαν: "Ὅσα ὀργῇ χρώμενοι πράττουσιν ἄνθρωποι, ταῦτα ἀνάγκῃ τυφλά εἶναι καί ἀνόητα (Πλούταρχος)". Ο θυμός σκοτίζει και τυφλώνει τον άνθρωπο και όσα υπό το κράτος του γίνονται είναι κατά κανόνα άκριτα, άστοχα ανόητα και επιβλαβή. 

Ίσως δεν είναι υπερβολή ο ισχυρισμός ότι, τα περισσότερα και τα μεγαλύτερη λάθη και παραπτώματά μας πραγματοποιούνται πάνω στον αναβρασμό και τον σκοτισμό αυτόν, που δημιουργεί ο θυμός και η οργή. Η διαπίστωση του μεγάλου Πατρός της Εκκλησίας, του Ιωάννου Χρυσοστόμου, "ὄντως σκότος ἐστιν ὁ θυμός", αποτελεί αδιάψευστη πραγματικότητα. Γι' αυτό και η παροιμία λέει για τους θυμωμένους "βαράει σαν στραβός κι όπου πετύχει", ή το άλλο "Ηρώδης έγινε" και "ο θυμός μάτια δεν έχει". Είναι όμως θλιβερό το φαινόμενο του ανθρώπου και μάλιστα του Χριστιανού, του "ἠλαττωμένου βραχύ τι παρ' ἀγγέλους καί στεφανωμένου διά δόξης καί τιμῆς (Ψαλ. η,6)" του προικισμένου με νου και κρίση και λογικό να σκοτίζεται και να παραλογίζεται εξαιτίας του θυμού του. 

Ο θυμός", λέγει ο ιερός Χρυσόστομος, "δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια παράλογη ορμή. Και με τον παραλογισμό δεν μπορεί κανείς να πετύχει τίποτε το λογικό... Γιατί ο θυμός εμποδίζει τον άνθρωπο να δει καθαρά. Αλλά όπως ακριβώς σε νυχτερινή μάχη, τα δέσει όλα και μάτια και αυτιά, έτσι μας οδηγεί όπου το πάθος του θυμού θέλει (ΕΠΕ, 15, 492)". Και βέβαια, με αυτόν τον θυμό του, που εύκολα ανάβει κι εκδηλώνεται με τον γνωστό άσχημο τρόπο, ο άνθρωπος καταρρακώνει το κύρος του, μειώνει την υπόληψή του και χάνει την αίγλη και την εκτίμησή του στις συνειδήσεις των άλλων. Κι όχι λίγες φορές τον καθιστά στον περίγυρό του αντιπαθή και αποκρουστικό και τον αποφεύγουν, όπως εκείνον που έχει μεταδοτική ασθένεια. 

Είναι πολύ χαρακτηριστική επ' αυτού η φράση της Αγίας Γραφής: "Ἀνήρ θυμώδης οὐκ εὐσχήμων (Παρ. ια, 25)". Πόσο αλήθεια μας ασχημίζει ενώπιον όλων ο θυμός μας! Αυτός που δεν χαλιναγωγεί τον θυμό του, αλλά τον αφήνει κι εκδηλώνεται μπορεί να έχει πολλά κι έξοχα χαρίσματα και προσόντα ζηλευτά. Μπορεί κατά τα άλλα να είναι συμπαθής φυσιογνωμία και να κοσμείται με πολλές αρετές. Όμως αυτός ο ίδιος κατά τις ώρες της εξάψεως του θυμού του, αλλάζει εικόνα και μορφή. Αυτή η γλυκιά και συμπαθής φυσιογνωμία χάνει το κάλλος της και καθίσταται άγρια και αποκρουστική. Σύγχρονος δόκιμος συγγραφέας ερμηνεύοντας τη φράση "Ἀνήρ θυμώδης οὐκ εὐσχήμων" παρατηρεί: 

"Η οργή, ως υπερθέρμανση του εγκεφάλου και πύρωση της καρδιάς παρουσιάζει τον άνθρωπο αλλόφρονα, σωματικό και ηθικό ερείπιο, οικτρότατο. Αλλά και επικίνδυνο ανθρώπινο θηρίο, με μια τρομερή αλύγιστη δύναμη που υπερβαίνει και αυτή του δαιμονισμένου. Ο θυμωμένος, ο εκτός εαυτού, υπερβαίνοντας και τον μεθυσμένο σε άγρια εμφάνιση, εμπνέει τον φόβο, γιατί είναι αδύνατη η λογική επικοινωνία μαζί του και μάταιη η απόπειρα διαλόγου". 

"Με διάθεση λυσσασμένης τίγρης, με όψη φονική, με υγρούς οφθαλμούς, με τρεμάμενα χείλη, όχι μόνο βλασφημεί και βρίζει χυδαιότατα, όχι μόνο βωμολοχεί και πλήττει μανιακώς τον αντιτιθέμενο, αλλά ούτε και νιώθει κανένα συγγενικό φραγμό ή λαμβάνει υπ' όψιν τις συνέπειες των πράξεών του.... Προκειμένου για γυναίκες των οποίων ο θυμός εξελίχθηκε σε ψυχικό βρασμό, παρατηρείται και το φαινόμενο της υστερίας " (Λεξικόν αθλιοτήτων), για να επαληθευθεί και η παροιμία: "Γυναίκα θυμωμένη, θάλασσα αγριεμένη". 

συνεχίζεται.....

(Αρχιμανδρίτη Γαβριήλ Γ. Αθανασιάδη, Ο θυμός, Εκδόσεις Σωτήρ, Δεκέμβριος 2002)

Καλημέρα σας! Καλή και ευλογημένη εβδομάδα!