Αγωνίσου να παραμείνεις ενάρετος!

Η σημερινή εποχή λογίζεται ως η εποχή της ηδονής, της υπεργνώσης αλλά και της πολυπλοκότητας της ζωής.Η λέξη ήθος απουσιάζει στατιστικά από το γενικότερο κοινωνικό λεξικό, κάτι που απομακρύνει τη νέα γενιά από τη θεμελίωση αξιών και ιδανικών,εφόσον η πρωιμότερη (γενιά) αδυνατεί να της παράσχει τέτοια ιδανικά. 

Οι μέρες που ζούμε είναι γεμάτες πίκρα και στενοχώρια, λόγω των πολιτικών και οικονομικών γεγονότων. Η μόνιμη έννοια μας είναι να ακούμε μόνο ό, τι είναι γλυκό στα αυτιά μας κι όχι την πικρή αλήθεια. Κι όμως ό, τι είναι ενάρετο, δεν είναι πάντα και ευχάριστο. Σύμφωνα με τον Σωκράτη "άλλο πράγμα είναι το ευχάριστο και άλλο το ενάρετο"(Ἕτερον τὸ ἡδὺ τοῦ ἀγαθοῦ)

Η ετυμολογική αναδίφηση της λέξης αρετή, σύμφωνα με τον καθηγητή Μπαμπινιώτη, προέρχεται από το ρήμα αραρίσκω (τακτοποιώ, συνδέω, συνάπτω). Η Όμηρος συνδέει την αρετή με τις λέξεις υπεροχή και πολεμική ανδρεία προς τιμήν της πατρίδας. Κι ενώ στον Πλάτωνα ο όρος συνάδει περισσότερο στην πολιτική τέχνη του δημηγόρου να πείθει με επιχειρήματα το ακροατήριό του (πολιτική τέχνη), η σημασία της λέξης ως ηθική αξία έφτασε στο αποκορύφωμά της μέσα από τη σκέψη του Αριστοτέλη.

Ο μεγάλος αυτός φιλόσοφος ασχολήθηκε ευρέως με τη σημασία της ενάρετης και ηθικής ζωής του ανθρώπου. Έλεγε μάλιστα και το ρητό:"Ἐφ' ὑμῖν δὲ ἡ ἀρετή, ὁμοίως δὲ καὶ ἡ κακία" (Δηλαδή από εμάς και την ελεύθερη βούλησή μας εξαρτάται η δημιουργία ενάρετων ή κακών έργων).

Η άποψη αυτή προσεγγίζει βαθύτατα τη χριστιανική αρετή, σύμφωνα με τα λόγια του Αγίου Ιωάννου Χρυσόστομου: "Τίποτε δεν είναι καθαρότερο από την αρετή, τίποτε πιο ακάθαρτο από την κακία. Διότι η μεν αρετή είναι λαμπρότερη από τον ήλιο, η δε κακία πιο βρωμερή κι από το βόρβορο". 

Ξεφυλλίζοντας τον Ηρόδοτο, ανακαλύπτουμε πως το λεκτικό οπλοστάσιο των Περσών δεν γνωρίζει την έννοια της αρετής, όπως φαίνεται από τα λόγια του Τριτανταίχμη, μετά την ναυμαχία του Αρτεμισίου, το 480 π.Χ: ''Παπαῖ, Μαρδόνιε, κοίους ἐπ' ἄνδρας ἤγαγες μαχησομένους ἡμέας, οἵ οὐ περὶ χρημάτων τὸν ἀγῶνα ποιεύονται, ἀλλά περὶ ἀρετῆς''.(Δηλ. Αλίμονο, Μαρδόνιε, με ποιους άνδρες μας έφερες να πολεμήσουμε, που δεν κάνουν τους αγώνες τους για χρήματα, παρά για την αρετή). 

Σήμερα, που βασιλεύει η ύλη και το χρήμα, φαίνεται να έχουμε ξεχάσει πως η αξία της πνευματικής αρετής σημαίνει καλλιέργεια νου και ψυχής, εξύψωση πνεύματος, αρμονία γνώσης και μεγαλείου συναισθημάτων. Αν αναλογιστεί κάποιος τη σημασία της χριστιανικής αρετής, θα θυμηθεί τα λόγια του Αποστόλου Παύλου, όταν εκφράζει τη λέξη αρετή ως δωρεά της θείας Χάριτος στον αγωνιζόμενο Χριστιανό. (Προς Γαλάτας 5, 22-23). 

Πάντως στην αρχαιότητα ο Σωκράτης ανέφερε πως η αρετή αποκτάται με τη γνώση. Όμως, με ποιον τρόπο μπορεί κάποιος να φτάσει σε ανώτερα επίπεδα σοφίας, αν δεν είναι ενάρετος και δεν αγαπά; Ο Άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος αναφέρει: "Πολλοί από τους χριστιανούς απέκτησαν χαρίσματα θεραπείας διαφόρων ασθενειών και χαρίσματα προφητείας. Επειδή όμως δεν έφτασαν στην τέλεια αγάπη, δημιουργήθηκε σ’ αυτούς πόλεμος κι επειδή αμέλησαν έπεσαν σε παραπτώματα. Αν όμως κάποιος φτάσει στην τέλεια αγάπη, αυτός είναι δεμένος και αιχμαλωτισμένος στη χάρη του Θεού". 

Και τι να την κάνει κάποιος τη γνώση, αν δεν αγαπά, αν δεν πορεύεται στον πνευματικό του αγώνα με συναίσθηση στη Θεϊκή αγάπη; Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής αναφέρει: "Εκείνος που καταξιώθηκε και έλαβε το χάρισμα της γνώσεως, έχει όμως εναντίον ανθρώπου λύπη ή μνησικακία ή μίσος, είναι όμοιος με εκείνον που τρυπά τα μάτια του με αγκάθια και τριβόλια. Γι’ αυτό η γνώση έχει ανάγκη απαραίτητα από την αγάπη."

Άραγε η σκέψη των Πυθαγορείων μήπως σας θυμίζει τα σημερινά ενάρετα ασκητικά κοινόβια; Ο έλεγχος των πράξεων γινόταν το βράδυ, όταν οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι έλεγαν: "Τι έπραξα που δεν έπρεπε; Τι έπραξα που έπρεπε; Τι δεν έπραξα που έπρεπε;"

Οι μεγάλοι Πατέρες αναφέρουν ότι για να αποκτήσεις αρετή, χρειάζεται ειρήνη συνειδήσεως, αλλά και υπομονή. Αρετή, σύμφωνα με τους Τρεις Ιεράρχες, είναι καθετί που αρέσει στον Θεό και καθετί που μας οδηγεί προς Αυτόν. Είναι το όπλο που θα μας βοηθήσει μέσα από δύσκολο δρόμο να φτάσουμε στην άλλη ζωή. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος συμπληρώνει ότι η αρετή επιτυγχάνεται με τη χάρη του Θεού και την ελεύθερη επιλογή του ανθρώπου.

Στον καθημερινό μας βίο, η ενάρετη ζωή ανυψώνεται στα ουράνια μέσω της προσευχής: Ο άγιος Ισίδωρος ο Πηλουσιώτης έλεγε: "Η προσευχή δεν εισακούεται με λόγια μόνο, αλλά μάλλον με τις καλές πράξεις. Πρόσεχε δηλαδή τον θειότατο Δαβίδ, ο οποίος ζητά να κριθεί σύμφωνα με τις άκακες πράξεις του. Αν έτσι πραγματοποιήσεις την προσευχή σου, τότε αυτή θα βρει τον ευθύ δρόμο προς τον Θεό, θα φανερώσει Αυτός σαν φως την αρετή σου και θα εκδώσει την απόφασή Του για το αίτημά σου." 

Αντίθετα, η αλαζονεία απομακρύνει την αρετή, σύμφωνα με τα λόγια του Άγιου Ισίδωρου του Πηλουσιώτη:  "Ο κομπασμός που συνοδεύεται από την κολακεία, η ξερή και άψυχη έπαρση, η κενή και επίγεια δόξα, ας εξαφανιστεί από σας. Διότι ο Χριστός, που είναι δωρητής και αποταμιευτής των αρετών, αφήνοντάς μας παράδειγμα, λέγει: Δεν ζητώ δόξα από τους ανθρώπους. Διότι η δόξα είναι δώρο του Θεού".

Όταν ρώτησαν τον αββά Ιωάννη Κυζικηνό πώς μπορεί να  αποκτήσει κάποιος αρετές, εκείνος απάντησε: "Αν θέλει κανείς ν΄ αποκτήσει μια αρετή, δεν μπορεί να την κάνει κτήμα του, αν δεν μισήσει την κακία που είναι ο αντίποδάς της.
Αν λοιπόν θέλεις να έχεις πάντοτε πένθος στην ψυχή σου, μίσησε το γέλιο.
Θέλεις να έχεις ταπείνωση; Μίσησε την υπερηφάνεια.
Θέλεις να είσαι εγκρατής; Μίσησε τη λαιμαργία.
Θέλεις να είσαι σώφρων; Μίσησε την ακόλαστη ζωή.
Θέλεις να είσαι ακτήμων; Μίσησε τη φιλαργυρία.
Αυτός που θέλει να είναι κάτοικος της ερήμου, μισεί τις πόλεις εξαιτίας των πειρασμών.
Αυτός που θέλει να έχει ησυχία, μισεί την παρρησία.
Αυτός που θέλει να ζει άγνωστος, μισεί την τάση για επίδειξη.
Αυτός που θέλει να κυριαρχεί στην οργή, μισεί να περνάει τις ώρες του μαζί με πολλούς.
Αυτός που θέλει να έχει αμνησικακία, αποφεύγει να κακολογεί τους άλλους.
Αυτός που θέλει να είναι απερίσπαστος, μένει στη μοναξιά.
Αυτός που θέλει να κυριαρχεί στη γλώσσα, ας κλείνει τ΄ αυτιά του να μην ακούει πολλά.
Αυτός που θέλει να έχει τον φόβο του Θεού πάντοτε, θα μισήσει τη σωματική ανάπαυση και θα αγαπήσει τη θλίψη και τη στενοχώρια". 

Όλοι γνωρίζουμε πως για να οικοδομηθεί ένα σπίτι, είναι απαραίτητα τα θεμέλια. Έτσι, και για να στερεώσουμε την αρετή, πρέπει να τη διδάσκουμε με τη ζωή μας. Ο Ισοκράτης τονίζοντας την υπεροχή της αρετής στον ανθρώπινο βίο, διατράνωνε στο έργο του Προς Δημόνικον: "Κανένα απόκτημα δεν είναι τόσο σεβαστό και σταθερό, όσο η αρετή"(Ἀρετῆς οὐδὲν κτῆμα σεμνότερον οὐδέ βεβαιότερον ἐστί), ενώ ο Περίανδρος ο Κορίνθιος έλεγε: "Αἱ μὲν ἡδοναὶ θνηταὶ, αἱ δὲ ἀρεταὶ ἀθάνατοι".

Η συγκομιδή πνευματικών καρπών είναι οι αρετές, μια και αποτελούν την παγκαρπία της Θείας χάριτος. Πολλοί μπορεί να αναζητούν επίγειους παραδείσους, αλλά η ζωή κοντά στο Χριστό είναι η μόνη πηγή αρετών, ο παντοτινός και διαρκής Παράδεισος. 

Ο άνθρωπος που ξέρει να συγχωρεί, υποχωρεί, περιχωρεί (ταπεινούται) και υπομένει με την προσευχή, είναι ο ενάρετος άνθρωπος. Αν αγωνισθούμε να φιλοξενήσουμε στα φύλλα της καρδιάς μας τον αδερφό, θα νιώσουμε την εσωτερική χαρά του πεφωτισμένου ανθρώπου, καθώς ο λογισμός του θεωμένου νου αναδεικνύει το μεγαλείο της αγάπης. Πολύτιμος οδηγός μας η ενάρετη ζωή, εφόσον "η αρετή είναι το μόνο απόκτημα που μένει μαζί μας μέχρι τα γεράματα, είναι καλύτερη από τον πλούτο και χρησιμότερη από την ευγενή καταγωγή" (Ἡ δὲ ἀρετῆς κτῆσις μόνη μὲν συγγηράσκει, πλούτου δὲ κρείττων, χρησιμωτέρα δὲ εὐγενείας ἐστί, Ισοκράτης, Προς Δημόνικον)